Cập nhật ngày 30/11/2018 - 21:21:45

           

Quản trị DNNN sau cổ phần hoá hiện nay vẫn là "bình mới rượu cũ"

- Đây là nhận định của TS. Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam tại Diễn đàn quản trị sự thay đổi và tái cấu trúc doanh nghiệp nhà nước (DNNN) trong bối cảnh toàn cầu hóa.

Diễn đàn do Tạp chí Kinh tế và Dự báo phối hợp với Viện Nghiên cứu chiến lược Thương hiệu và Cạnh tranh tổ chức ngày 30/11/2018 tại Hà Nội, nhằm giải quyết các vấn đề đang đặt ra và thúc đẩy mạnh mẽ hơn quá trình cải cách DNNN trong thời gian tới.

Toàn cảnh Diễn đàn

Tiến trình cổ phẩn hóa DNNN vẫn còn chậm

Tại Diễn đàn, các chuyên gia cho rằng, tiến trình cổ phần hóa, thoái vốn DNNN hiện nay vẫn rất chậm và còn nhiều tồn tại, hạn chế.

Theo số liệu của Ban Chỉ đạo đổi mới và phát triển doanh nghiệp, trong năm 2017, cả nước phê duyệt phương án cổ phần hóa 57 DNNN, gấp 1,03 lần so với 55 doanh nghiệp cổ phần hóa năm 2016. Trong 6 tháng đầu năm 2018, Chính phủ đã tiếp tục phê duyệt phương án cổ phần hóa 19 DNNN, bằng 86% so với cùng kỳ 2017 với tổng giá trị doanh nghiệp là 40.672 tỷ đồng; trong đó, giá trị vốn nhà nước là 23.084 tỷ đồng. Tổng thu từ cổ phần hóa 6 tháng đầu năm 2018 đạt 28.055 tỷ đồng; trong đó, thu từ cổ phần hóa là 22.457 tỷ đồng và thu từ thoái vốn là 5.598 tỷ đồng. 

Lũy kế đến nay, tổng số thu từ cổ phần hóa, thoái vốn đạt khoảng 198.000 tỷ đồng; trong đó, năm 2016 thu 30.000 tỷ đồng, năm 2017 thu 140.000 tỷ đồng và năm 2018 là 28.000 tỷ đồng. 

Ông Phan Đức Hiếu, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) cho biết, từ trước tới nay, quản lý DNNN vẫn theo kiểu tăng cường thanh tra, kiểm tra… Do đó, vô tình DNNN bị khoác cái áo chật chội mà không nói đến cái gốc của tái cơ cấu, đổi mới DNNN là quản trị tốt. Đây mới là mấu chốt để góp phần cải thiện vấn đề tái cơ cấu, đổi mới DNNN.

Phó Viện trưởng CIEM cũng nhấn mạnh, sự chồng chéo, trùng lặp trong thực hiện chức năng quản lý nhà nước và chức năng chủ sở hữu vốn nhà nước tại doanh nghiệp đòi hỏi phải cải cách.

Chính vì vậy, việc thành lập Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp là bước tiến cụ thể để thực hiện chủ trương, nỗ lực của Chính phủ trong tách bạch quyền chủ sở hữu và quản lý nhà nước, một bước để thiết lập khuôn khổ quản trị hiện đại, minh bạch, mang tính chất của một nhà đầu tư.

Bàn về tiến trình cổ phần hóa DNNN, TS. Nguyễn Văn Khách, Phó Chủ tịch Ủy ban Giám sát tài chính quốc gia cho biết, trong giai đoạn 2011-2018, cả nước đã cổ phần hóa được hơn 600 DNNN, tổng giá trị thu về cho ngân sách nhà nước từ bán vốn nhà nước thông qua cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước đạt khoảng 200.000 tỷ đồng.

“Các DNNN có quy mô lớn, là lực lượng nòng cốt thực hiện những cân đối lớn trong nền kinh tế, song vẫn có nhiều tồn tại, trong đó vẫn chưa phân định rõ giữa chức năng chủ sở hữu nhà nước với chức năng quản lý nhà nước”, Phó Chủ tịch Ủy ban Giám sát tài chính quốc gia nhận định.

Còn TS. Nguyễn Đại Lai, chuyên gia tài chính ngân hàng cho hay, tổng số DNNN đã cổ phần hoá hiện đạt đến trên 90%, riêng ngành ngân hàng đã cổ phần hoá gần hết, chỉ còn lại Ngân hàng Chính sách xã hội và Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn chưa cổ phần hoá.

Tuy nhiên, trên thực tế, các ngân hàng đã cổ phần này vẫn là ngân hàng nhà nước. Việc cổ phần hoá dường như chỉ là gọi thêm vốn vào, còn lại chưa có thay đổi gì nhiều trong việc quản trị.

Cũng nhìn nhận về vấn đề này, TS. Trần Đình Thiên cho rằng, việc quản trị DNNN sau cổ phần hoá hiện nay thực chất vẫn là "bình mới rượu cũ". Tỷ lệ vốn nhà nước bán ra rất thấp, nhà nước vẫn nắm cổ phần chi phối, do đó, những thay đổi cơ bản trong quản trị của các doanh nghiệp này chưa có gì đáng kể.

Cần xây dựng hệ thống quản trị DNNN tiệm cận thông lệ quốc tế

Nhằm giải quyết các vấn đề đang đặt ra và thúc đẩy mạnh mẽ hơn quá trình cải cách DNNN trong bối cảnh toàn cầu hóa, theo TS. Nguyễn Văn Khách, cần xây dựng hệ thống quản trị DNNN tiệm cận thông lệ quốc tế. Cụ thể là, các nguyên tắc quản trị doanh nghiệp hiện đại của OECD, từng bước áp dụng cho các DNNN đã cổ phần hóa và DNNN nói chung.

TS. Nguyễn Văn Khách, Phó Chủ tịch Ủy ban Giám sát tài chính quốc gia 

Mặt khác, cần nâng cao tính minh bạch và năng lực giám sát DNNN. Nhà nước cần xây dựng và công khai hóa chiến lược, chính sách đầu tư tại các DNNN. Minh bạch hoá thông tin hàng năm về đầu tư vốn nhà nước tại các doanh nghiệp, danh sách và số lượng doanh nghiệp có vốn nhà nước; mức độ đầu tư, hiệu quả đầu tư; hiệu quả kinh doanh của các DNNN.

Bên cạnh đó, thể chế hóa công tác giám sát, đánh giá DNNN bằng quy định pháp luật. Hoàn thiện cơ chế kiểm tra, giám sát, đánh giá hiệu quả thực hiện chức năng chủ sở hữu Nhà nước, các tiêu chí giám sát, đánh giá hiệu quả vốn đầu tư Nhà nước cả về định tính và định lượng, các tiêu chí đánh giá, giám sát rủi ro tài chính và quản trị DNNN theo cấp độ công ty mẹ và cả tập đoàn.

Đồng quan điểm, ông Hoàng Trường Giang, Phó Vụ trưởng Vụ Kinh tế Tổng hợp Ban Kinh tế Trung ương cho rằng, mối quan hệ giữa DNNN với ngân hàng quốc doanh, tổ chức tài chính Nhà nước và các DNNN khác phải dựa trên cơ sở thương mại thuần túy. Chính phủ không bảo lãnh cho các DNNN trong các khoản vay trong và ngoài nước. Bên cạnh đó, tạo môi trường kinh doanh thuận lợi bình đẳng giữa các thành phần kinh tế, đơn giản hóa và hợp lý hóa thông lệ hoạt động và khuôn khổ pháp lý cho DNNN.

Bên cạnh đó, TS. Trần Đình Thiên cho rằng, Nhà nước nên chuyển cổ phần hoá thành tư nhân hoá. Các DNNN sau cổ phần nên giao cho tư nhân quản lý với phương thức quản trị hiện đại, theo cơ chế thị trường. Nhà nước chỉ nên giữ lại một số lượng cổ phẩn nhỏ, không nên chiếm cổ phần chi phối như tại nhiều doanh nghiệp hiện nay./.

Hồng Ánh
* Ý kiến bạn đọc
* Tin đáng chú ý
* Các tin liên quan