Cập nhật ngày 30/10/2019 - 22:44:19

           

TS. Nguyễn Đình Cung: Để không tụt hậu, cần tháo trần tư duy!

- Nếu không tháo trần tư duy để cải cách mạnh mẽ chuyển triệt để và nhất quán sang kinh tế thị trường thì khoảng cách với các nước ngày càng xa ra, đến năm 2045 cũng mới bằng Hàn Quốc ở năm 2011.

 

TS. Nguyễn Đình Cung – thành viên Tổ tư vấn kinh tế của Thủ tướng, nguyên Viện trưởng Viện nghiên cứu quản lý kinh tế trung ương (CIEM)

Tăng trưởng cao, song tương lai vẫn là… “tụt hậu”

Tại Hội thảo "Động lực cho kinh tế Việt Nam: Góc nhìn và triển vọng" sáng 30/10/2019, TS. Nguyễn Đình Cung – thành viên Tổ tư vấn kinh tế của Thủ tướng, nguyên Viện trưởng Viện nghiên cứu quản lý kinh tế trung ương (CIEM) cảnh báo, tuy Việt Nam đang có được tốc độ tăng trưởng cao và vào hàng cao nhất thế giới, nhưng tương lai vẫn là “tụt hậu”.

Để minh chứng cho cảnh báo của mình, TS. Nguyễn Đình Cung dẫn số liệu  GDP/người - tính theo sức mua tương đương năm 2018 của Việt Nam là 8.345 USD. Ông chỉ rõ, mức này bằng với Hàn Quốc năm 1986 (tức Việt Nam chậm hơn 32 năm), bằng với Malaysia năm 1982 (tức Việt Nam chậm hơn 36 năm), bằng với Trung Quốc năm 2009 (tức Việt Nam chậm hơn 9 năm).

Với hiện trạng như hiện nay, vị chuyên gia này khẳng định, đến năm 2015, Việt Nam sẽ không thể đuổi kịp các nước.

Minh họa cho phát biểu này, ông Cung đưa ra 4 kịch bản của Trường Đại học Kinh tế quốc dân.

Cụ thể, với giả định nếu các quốc gia khác vẫn giữ nguyên tốc độ tăng trưởng như hiện nay, với kịch bản 0: Duy trì tăng trưởng GDP ở mức hiện tại khoảng 6%/năm, khoảng cách với các nước ngày càng xa ra. Theo kịch bản này, đến năm 2030 GDP/người của Việt Nam mới đạt 13.987 USD và – bằng mức của Hàn Quốc những năm 1940, bằng Malaysia năm 1995 và bằng Trung Quốc năm 2017.

Đến năm 2045, GDP/người của Việt Nam đạt được 31.156 USD, bằng Hàn Quốc năm 2011, bằng Malaysia năm 2022 và bằng mức Trung Quốc đạt được ở năm 2030- tức là vẫn chậm hơn Trung Quốc 15 năm. Như vậy với kịch bản 0: đến năm 2045 Việt Nam sẽ trở thành nước thu nhập trung bình cao.

Theo kịch bản 1, nếu các quốc gia khác vẫn giữ nguyên tốc độ tăng trưởng như hiện nay, Việt Nam vẫn mang tư duy phát triển như hiện nay thì khoảng cách của Việt Nam với Hàn Quốc, Malaysia và Trung Quốc vẫn duy trì như hiện nay.

Theo kịch bản 2, thì đến năm 2045 Việt Nam có thể đuổi kịp được ba nước.

 Ở kịch bản 3: đến năm 2045 Việt Nam có thể vượt qua cả 3 nước.

Nhưng, “Nếu không tháo trần tư duy để cải cách mạnh mẽ và  chuyển triệt để và nhất quán sang kinh tế thị trường  thì ngay cả kịch bản số 0 cũng khó đạt!”, vị chuyên gia này chỉ rõ.

Quá nhiều vấn đề trong động lực nền kinh tế

Theo số liệu của Tổng cục Thống kê, GDP 9 tháng năm 2019 ước tính tăng 6,98% so với cùng kỳ năm trước, là mức tăng cao nhất của 9 tháng trong 9 năm gần đây.

Xuất khẩu là một trong những động lực quan trọng tạo nên mức tăng trưởng này. Tuy nhiên, TS. Nguyễn Đình Cung cũng chỉ rõ, động lực này đang có nhiều vấn đề. Đó là tăng trưởng nhờ xuất khẩu khá bấp bênh, không chắc chắn và rủi ro không nhỏ.

Cụ thể, xuất khẩu tăng 7,6% nhưng phụ thuộc rất lớn vào Mỹ (xuất khẩu vào Mỹ tăng 26,6%). Cùng thời gian, mức xuất khẩu sang Nhật Bản, Hàn Quốc chỉ tăng nhẹ, lần lượt là 7,5% và 9%, trong khi giảm ở các trường: EU (giảm 1,9%), Trung Quốc (giảm 2,9%).

“Như vậy, Mỹ đang là cứu tinh cho tăng trưởng xuất khẩu của Việt Nam. Và đây là chỗ đặt kinh tế Việt Nam vào thế bất định, rủi ro. Ta đừng nói xuất khẩu chung chung làm gì, nhìn vào các con số trên, ta thấy rủi ro lớn. Ta cũng không thể tiếp tục làm thế này mà Mỹ cũng chẳng cho ta làm như thế lâu”, ông Cung nói.

Bên cạnh đó, vị chuyên gia này cũng chỉ rõ, đầu tư nhà nước và đầu tư FDI cũng không còn là động lực cho tăng trưởng nữa. Nguyên do là giải ngân vốn đầu tư công chỉ bằng 69,2% kế hoạch và chỉ tăng 5,3% so với cùng kỳ năm trước, còn đầu tư FDI đang cho thấy đà suy giảm.

Sự suy giảm đáng ngại của đầu tư FDI thể hiện ở chỗ: số dự án tăng 26% nhưng số vốn đăng ký mới giảm 14,6%. “Việc giảm này khiến ta có quyền nghi ngờ về chất lượng dự án và cách thức FDI đầu tư tại Việt Nam. Tôi nhận thấy rằng các nhà đầu tư FDI đang phân nhỏ dự án để tránh rủi ro. Và với quy mô dự án nhỏ, giảm dần thì liệu có nghiên cứu và phát triển, liệu có chuyển giao công nghệ được không?”, ông Cung đặt câu hỏi

Cùng với đó, với việc vốn đăng ký FDI bổ sung cũng giảm 16,4% so cùng kỳ, ông Cung cho rằng: “chúng ta không thấy bằng chứng của các dự đoán Việt Nam sẽ hưởng lợi về đầu tư từ thương chiến Mỹ - Trung”.

Điều đáng chú ý khác trong đầu tư nước ngoài là vốn gián tiếp tăng quá mạnh, tới 70,5%. “Họ mua cái gì, ai mua, mua ở đâu? Số tiền này rút ra sẽ làm gì? Mua ở đây chắc chắn là mua tài sản của người Việt Nam, vậy người Việt Nam bán tài sản để rút tiền ra làm gì? Việc mua bán này không làm tăng vốn trong nền kinh tế nếu số vốn rút ra đó không được tài đầu tư, và đây là những câu hỏi ta phải bàn nghiêm túc”, ông Cung nói.

Xét trên khía cạnh quốc gia/vùng lãnh thổ đầu tư vào Việt Nam, có thể nhận thấy sự vượt trội của nhóm Trung Quốc (Đại lục, Hong Kong, Đài Loan) khi chiếm gần 50% tổng vốn đầu tư trong 10 tháng, trong khi không thấy Mỹ và Châu Âu ở đây.

Một yếu tố tạo tăng trưởng khác trong 10 tháng qua là tiêu dùng nội địa. Nhưng, tiêu dùng là thứ phụ thuộc vào tăng trưởng, có tăng trưởng thì mới có tiêu dùng, do đó “Những yếu tố tạo tăng trưởng của ta rất ngắn hạn, không đồng đều, có cái lên, cái xuống. Nền kinh tế không chạy cùng một hướng”, ông Cung phát biểu.

Trọng tâm của cải cách: Thị trường, thị trường và thị trường hơn nữa!

Trong bối cảnh hiện nay, theo ông Cung, động lực tăng trưởng của giai đoạn tiếp theo chính là khu vực tư nhân trong nước. Hiện kinh tế khu vực tư nhân ở Việt Nam phát triển khá nhanh và mạnh, trở thành động lực quan trọng trong phát triển kinh tế Việt Nam.

Nói về giải pháp tiếp tục duy trì, cải thiện tốc độ tăng trưởng trong các năm tiếp theo, ông Cung nói: “Nếu tăng được hiệu quả sử dụng nguồn lực ta sẽ đuổi kịp thiên hạ. Và giải pháp chỉ gói gọn theo 5 từ: Thị trường và thị trường hơn. Đây chính là trọng tâm của cải cách”.

Theo đó phải tiếp tục duy trì và củng cố vững chắc ổn định kinh tế vĩ mô và trực tiếp hỗ trợ hợp lý đối với tăng trưởng kinh tế, tạo điều kiện cho khu vực tư nhân phát triển.

 Phải bãi bỏ các rào cản, thủ tục hành chính bất hợp lý, đơn giản hóa, hợp lý hóa các các thủ tục về đầu tư, đất đai, xây dựng và môi trường; tạo thuận lợi và khuyến khích mạnh mẽ đầu tư tư nhân xây dựng năng lực sản xuất kinh doanh mới cho nền kinh tế.

 “Đây là điều cần làm nhưng lâu nay không làm”, ông Cung nói.

Nhưng, ông Cung cũng quan ngại rằng, nếu để từng bộ làm sẽ không bao giờ làm được điều này, vì đây là mảnh đất đầy rẫy xin cho, nếu để các bộ làm cùng nhau có sự thỏa hiệp giữa các bộ. Vì vậy, cần  lập tổ liên ngành dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Thủ tướng hoặc Phó thủ tướng, cụ thể là Phó Thủ tướng Vương Đình Huệ.

Tổ này sẽ rà soát để kiến nghị Thủ tướng Chính phủ, Chính phủ bổ sung, sửa đổi bãi bỏ hết các rào cản bất hợp lý, sửa đổi các thủ tục hành chính các chồng chéo, trùng lặp, không rõ ràng… trong phạm vi thẩm quyền của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ.

Để tháo gỡ nút thắt đầu tư công hiện nay, ông Cung đề nghị Chính phủ giao cho các Bộ trưởng tập trung sự chỉ đạo vào các dự án quan trọng quốc gia. Tương tự, các chủ tịch UBDN tỉnh/thành tự lên danh mục các dự án ưu tiên thực hiện trong nhiệm kỳ và phải tập trung chỉ đạo thực hiện các dự án đó. Cách làm này sẽ đẩy nhanh được tiến độ thực hiện và sử dụng hiệu quả vốn đầu tư.

Về tận dụng, thu hút cơ hội đầu tư, ông Cung đề nghị Chính phủ cần phải "lấy lòng" nhà đầu tư, đừng để họ không thực sự an tâm trước những thay đổi chính sách của Việt Nam.

“Cái đầu tiên để lấy lòng nhà đầu tư là sửa Bộ luật Lao động. Đừng có theo mấy người nói trên truyền hình, nên chọn một phương án như kiến nghị của Chính phủ. Thứ hai, Bộ Ngoại giao và các bộ chuyên ngành cần chủ động gặp các đại sứ, tham tán, các nhà đầu tư lớn để giải thích cho họ về nghị quyết 50 của Bộ Chính trị, bởi nghị quyết này có nhiều khái niệm chưa rõ và nhạy cảm.

“Tôi nghĩ phải có một đặc phái viên của Thủ tướng đi gặp các nhà đầu tư lớn, vận động họ chứ đừng ngồi chờ”, ông Cung đề xuất cách làm./.

Phương Anh
Tin xem nhiều
* Ý kiến bạn đọc
* Tin đáng chú ý
* Các tin liên quan