Cập nhật ngày 09/09/2016 - 15:11:50

           

Phải có tư duy chiến lược để biến thách thức thành cơ hội, phát triển kinh tế nhanh, hiệu quả và bền vững

Làm sao chúng ta vượt qua thách thức để tranh thủ được cơ hội?Làm sao chúng ta biến thách thức thành cơ hội? Đó là những vấn đề chúng ta phải nhận diện, suy nghĩ và tìm giải pháp để tận dụng những thời cơ trong bối cảnh hiện nay.

Nhân kỷ niệm 71 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9, đồng chí Nguyễn Chí Dũng, Ủy viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã chia sẻ với Tạp chí Kinh tế và Dự báo về những băn khoăn, trăn trở của mình, với tư cách là người đứng đầu cơ quan tham mưu tổng hợp chiến lược của Chính phủ trước những vấn đề của đất nước, nền kinh tế hiện nay.

 Ủy viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư, đồng chí Nguyễn Chí Dũng

Cần có một tư duy mới và cách làm mới phù hợp với bối cảnh hiện nay

PV: Đất nước đang đứng trước những thời cơ lớn và thách thức không nhỏ, nếu không muốn nói là rất khó đoán được, xin Bộ trưởng cho một số phác họa về bức tranh kinh tế của đất nước những tháng đầu năm 2016?

Bộ trưởng Nguyễn Chí Dũng: Trong những tháng đầu năm 2016, tình hình kinh tế thế giới và trong nước vẫn còn có nhiều biến động, phát sinh mới, nhất là những khó khăn do thiên tai, bão lũ, hạn hán, xâm nhập mặn nghiêm trọng, ô nhiễm môi trường khu vực miền Trung, giá dầu thế giớigiảm... Tất cả những yếu tố đó đã tác động bất lợi đến nền kinh tế.

Trong bối cảnh đó, Chính phủ đã có những chỉ đạo quyết liệt kết hợp với sự nỗ lực của các cấp, các ngành nhằm tạo chuyển biến tích cực trong các tháng cuối năm, quyết tâm thực hiện bằng được các mục tiêu của kế hoạch năm 2016 đã đề ra.

Tăng trưởng kinh tế 6 tháng đầu năm sẽ là khả quan, ít nhất tương đương cùng kỳ năm ngoái nếu không bị tác động do thiên tai, giá cả hàng hóa thế giới và giá dầu mỏ xuống thấp, có lúc ở mức thấp kỷ lục kể từ năm 2003. Nói vậy là có lý do, bởi các yếu tố khác của nền kinh tế đều đạt khá, như: số doanh nghiệp thành lập mới cùng với số vốn đăng ký tăng; tổng vốn đầu tư toàn xã hội, thu hút vốn đầu tư trực tiếp của nước ngoài tăng cao; lạm phát được kiểm soát ở mức thấp; mặt bằng lãi suất, tỷ giá hối đoái ổn định, dự trữ ngoại hối tăng; thị trường chứng khoán có những sự chuyển biến rất tích cực...

Tăng trưởng GDP quý II đạt 5,55%, chỉ cao hơn một chút so với quý I (5,48%) nên tăng trưởng 6 tháng đầu năm chỉ đạt 5,52%, thấp hơn nhiều so với cùng kỳ năm 2015 (đạt 6,32%).

Với kết quả như vậy, tín hiệu cho thấy chúng ta phải nỗ lực, quyết tâm và thận trọng hơn trong điều hành đối với các tháng cuối năm.  

Để đạt mục tiêu Quốc hội đã thông qua là 6,7%, thì tăng trưởng GDP 6 tháng cuối năm phải đạt khoảng 7,6%. Đây là một nhiệm vụ được coi là rất khó trongbối cảnh kinh tế thế giới chưa thực sự ổn định, giá cả hàng hóa và dầu thô chưa hồi phục, và nhất là những ngành, lĩnh vực còn chậm lấy lại đà tăng trưởng sau những khó khăn, thiệt hại bởi biến đổi khí hậu và thiên tai.

PV: Trong bối cảnh hiện nay, theo Bộ trưởng, chúng ta cần phải làm gì để khắc phục được những khó khăn, thách thức để có bước đột phá mới trong phát triển?

Bộ trưởng Nguyễn Chí Dũng: Bối cảnh trong nước, quốc tế đang thay đổi một cách nhanh chóng, hội nhập quốc tế sâu rộng đang diễn ra mạnh mẽ với các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, nhất là Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP). Các cơ hội cũng có, mà thách thức cũng nhiều.Việc cần làm ngay là phải có một tư duy mới và cách làm mới phù hợp trong không gian kinh tế mới được mở ra phía trước.

Chúng ta cần nhớ rằng, muốn đột phá trong phát triển cần có những mô hình mới, táo bạo hơn; phải có tư duy chiến lược, mạnh mẽ hơn và cũng nên mạnh dạn có cách tiếp cận mới, sáng tạo. Chẳng hạn, để phát triển như Dubai hiện nay, nhiều nước trên thế giới và ngay cả các nước phát triển cũng phải mất hàng trăm năm.Vậy mà người Dubai chỉ mất 20 năm.

Khi Dubai xây dựng được khách sạn 7 sao trên thế giới, giá phòng bình quân lên đến hàng chục nghìn USD/1 ngàyđêm, thì nhiều người đã nghĩ, với mức giá cao như thế, làm gì có ai thuê? Thế nhưng, thực tế, giờ phải đặt phòng trước 6 tháng. Tức là nếu như bình thường, theo cách tiếp cận truyền thống, có cầu mới có cung. Nhưng, với cách làm sáng tạo của Dubai, người ta đã tạo cung trước để phát triển cầu, kéo cầu theo!

Với chúng ta, nền kinh tế có hai đặc trưng cơ bản là: (i) Nền kinh tế đang trong giai đoạn chuyển đổi hướng tới hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường; (ii) Nền kinh tế đang ở trong quá trình hội nhập. Vậy đâu là cơ hội, đâu là thách thức khi thế giới đã và đang hình thành nhiềusân chơi mới, với những thể lệ mới và chúng ta phải chơi với những người có trình độ cao hơn hẳn? Làm sao chúng ta vượt qua thách thức để tranh thủ được cơ hội?Làm sao chúng ta biến thách thức thành cơ hội? Đó là những vấn đề chúng ta phải nhận diện, suy nghĩ và tìm giải pháp để tận dụng những thời cơ trong bối cảnh hiện nay.

PV: Quy hoạch vẫn đang là vấn đề nóng của đất nước, bởi sự ngổn ngang, hệ quả của quy hoạch tràn lan, thiếu kỷ luật quy hoạch, quy hoạch không có tầm nhìn dài hạn, dễ thay đổi theo ý muốn chủ quan của lãnh đạo và nhiệm kỳ đang hiển hiện rõ nét trong thực tế. Vậy, hướng giải quyết của Bộ trưởng, với vai trò là người đứng đầu cơ quan quản lý về công tác này trong thời gian tới sẽ là thế nào?

Bộ trưởng Nguyễn Chí Dũng: Thực tế hiện nay là có quá nhiều quy hoạch, công tác quy hoạch tồn tại nhiều bất cập, lãng phí thời gian, tiền của. Nhiều quy hoạch không những không thúc đẩy mà ngược lại còn cản trở sự phát triển.

Theo báo cáo của Đề án Dự án Luật Quy hoạch, thì hiện nay chúng ta có 95 văn bản pháp luật liên quan đến công tác quy hoạch, đã có khoảng 20.000 quy hoạch lớn, nhỏ khác nhau. Như vậy, việc lập, thẩm định và phê duyệt của hàng nghìn quy hoạch trên đã “chiếm dụng” bao nhiêu thời gian, bao nhiêu tiền của, mà chất lượng quy hoạch lại không tương xứng với những gì chúng ta đã bỏ ra, không cân đối với nguồn lực, cũng như không tạo sự gắn kết giữa các quy hoạch.

Đã vậy, công tác quản lý quy hoạch không nghiêm, luôn thay đổi, vừa tạo ra cơ chế xin - cho, vừa tạo rào cản đối với sự phát triển. Quy hoạch ngành này mâu thuẫn với ngành kia, quy hoạch của tỉnh nàymâu thuẫn tới tỉnh khác. Câu chuyện Đồng bằng sông Cửu Long hiện nay là một ví dụ điển hình khi quy hoạch nuôi tôm nước lợ xung độtvới quy hoạch trồng lúa…

Một điều tôi muốn nhấn mạnh đối với công tác quy hoạch là chúng ta phải đổi mới cả tư duy và tầm nhìn. Điều này rất quan trọng bởi có tư duy tốt, tầm nhìn tốt thì quy hoạch sẽ tốt. Quy hoạch phải dài hạn, cho 50 năm, thậm chí cả trăm năm, nhất là trong lĩnh vực hạ tầng vì không thể thay đổi được ngay trong vòng vài năm và nếu có thay đổi thì rất tốn kém và lãng phí.

Chẳng hạn, với tư duy xây dựng đô thị bám đường giao thông thì cứ xây xong quốc lộ là có đô thị bám đường.Đến khi đường bị cản trở do dân cư đông đúc thìlại kiến nghị làm đường tránh, làm đường tránh xong lại hình thành đô thị bám đường, hình thành nên tình trạng “đường tránh của tránh”. Cái vòng lặp luẩn quẩn này sẽ không biết đến khi nào sẽ kết thúc và một câu hỏi đặt ra là hiệu lực của quy hoạch nằm ở đâu? Tư duy như vậy sẽ không thể theo kịp sự phát triển của đất nước,hơn nữa còn để lại những hệ lụy rất lớn về thất thoát, lãng phí và còn mất cả cơ hội cho sự phát triển, gây nguy cơ tụt hậu. Tư duy quy hoạch phải thay đổi, theo đó cách thức làm quy hoạch cũng phải thay đổi, cần sự tham gia của các chuyên gia, cần tính đến các yếu tố thị trường, thay vì cách làm duy ý chí, chủ quan như hiện nay.

Vai trò của Bộ Kế hoạch và Đầu tư trong bối cảnh mới

PV: Trong bối cảnh mới của đất nước, với vai trò là cơ quan tổng tham mưu cho Chính phủ, Bộ Kế hoạch và Đầu tư cần phải làm gì để khẳng định, cũng như thể hiện vai trò đó, thưa Bộ trưởng?

Bộ trưởng Nguyễn Chí Dũng: Đất nước sau 30 năm đổi mới và sau 5 năm thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XI, chúng ta cơ bản đạt được nhiều thành tựu về phát triển kinh tế-xã hội, ổn định kinh tế vĩ mô, tăng trưởng hợp lý, kiểm soát lạm phát, bảo đảm an ninh quốc phòng, chăm lo nhiều hơn cho an sinh xã hội. Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã có nhiều công lao đóng góp cho các thành tựu này của đất nước.

Tuy nhiên, còn rất nhiều vấn đề của kinh tế-xã hội cần tìm câu trả lời thỏa đáng. Vì sao chúng ta tăng trưởng dưới tiềm năng? Làm thế nào để vượt qua nguy cơ tụt hậu so với các nước trên thế giới và khu vực, nguy cơ mắc kẹt trong bẫy thu nhập trung bình, nguy cơ “chưa giàu đã già” vì thời cơ “dân số vàng” đã trôi qua? Vì sao năng suất lao động, năng lực cạnh tranh của quốc gia, của xã hội và doanh nghiệp còn hạn chế? Vì sao phát triển thiếu bền vững cả về kinh tế, xã hội và môi trường? Vì sao đầu tư công không hiệu quả, hệ số ICOR cao và nhiều dự án thất thoát lãng phí?...

Nhận thức rõ về vai trò và trách nhiệm của mình, với chức năng là cơ quan quản lý kinh tế về tầm vĩ mô, nhiệm vụ chính trị trọng tâm của Bộ Kế hoạch và Đầu tư thời gian tới là phải tập trung vào công tác hoạch định chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, cải cách và xây dựng thể chế, pháp luật để định hướng cho phát triển, dẫn dắt cho sự phát triển đảm bảo đúng hướng, đúng quy luật để phát triển nhanh, hiệu quả và bền vững.

Bộ phải đổi mới tư duy một cách mạnh mẽ, nghiên cứu sâu hơn, tham khảo kinh nghiệm của các nước có thể áp dụng tại Việt Nam để tham mưu cho Đảng và Nhà nước những quyết sách phù hợp, kịp thời. Có như vậy, chúng ta mới tìm được sự đột phá, tạo nên những giá trị mới.Có vậy chúng ta mới có thể tiến nhanh được, có thể bắt kịp với các nước phát triển trước chúng ta.

PV: Để có thể đảm đương được trọng trách quan trọng đối với đất nước, theo Bộ trưởng, Bộ Kế hoạch và Đầu tư cần hội tụ những nhân tố gì?

Bộ trưởng Nguyễn Chí Dũng: Bộ Kế hoạch và Đầu tư cần phải khẳng định vị trí, vai trò là cơ quan tham mưu chiến lược tổng hợp của Đảng, Nhà nước và Chính phủ; đã làm tốt chức năng, nhiệm vụ của mình thì nay phải làm tốt hơn nữa, đóng góp thực sự cho đất nước bằng chính trí tuệ và bản lĩnh của mình. Mỗi một cá nhân cho dù là cán bộ lãnh đạo hay chuyên viên đều phải không ngừng cố gắng, nỗ lực hết sức mình bằng sự nhiệt huyết, làm việc bằng cả trái tim với cảm hứng, khát vọng và tác phong chuyên nghiệp vì nhiệm vụ của cơ quan.

Tập thể Bộ phải đoàn kết, phải là một bộ máy hoạt động nhịp nhàng, cùng chung một ý chí chính trị vì sự nghiệp cách mạng của Đảng, của dân tộc mà phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân bằng những hành động cụ thể.

Có rất nhiều điều để nói, nhưng hội tụ lại mỗi một cán bộ từ cấp lãnh đạo đến chuyên viên cần nhớ đến 8 chữ ngắn gọn trong mỗi suy nghĩ, mỗi hành động của mình để cùng hoàn thành trọng trách của cơ quan một cách tốt nhất.

-TRÍ là trí tuệ. Đối với bất kỳ một nhiệm vụ nào cũng phải suy nghĩ thấu đáo, có trí tuệ, nhất là trí tuệ về chuyên môn, trí tuệ về tổng hợp vì Bộ Kế hoạch và Đầu tư liên quan tới rất nhiều ngành, lĩnh vựccủa nền kinh tế.

- HÀNH là hành động. Đã nghĩ được, phải làm cho bằng được, đồng thời phải làm nhanh, làm dứt khoát, kiên quyết, đúng hạn, không bê trễ trong công việc.

- KẾT là kết quả của công việc. Khi đã bắt tay vào làm phải có kết quả và kết quả đó phải có chất lượng, phải là hàng đầu.

- TÂM, chúng ta không những phải có tâm sáng trong công việc, không vụ lợi, không cá nhân, vì lợi ích chung, nhất là vì lợi ích của quốc gia, mà còn phải có một trái tim lửa đầy nhiệt huyết, tận tâm, nhiệt tình trong công việc.

- CHUYÊNlà tính chuyên nghiệp. Chúng ta phải rèn luyện chính bản thân mình từ kỷ cương, kỷ luật đến tác phong, tư thế làm việc, lời ăn tiếng nói đến chất lượng của các văn bản, báo cáo công việc. Tất cả đều phải luôn thể hiện sự chuyên nghiệp và hiện đại.

- DANH là thanh danh, tên tuổi, thương hiệu của Bộ Kế hoạch và Đầu tư. Chúng ta đã có bề dày lịch sử 70 năm, tất cả chúng ta có nhiệm vụ và trách nhiệm phải duy trì, vun đắp, xây dựng hình ảnh, thương hiệu của Bộ Kế hoạch và Đầu tư tạo nên giá trị mới của Bộ và của ngành.

- KHÁT VỌNG, tất cả phải được xây dựng và vun đắp trên nền tảng khát vọng. Khát vọng cùng với một tâm sáng, một trái tim lửa sẽ đưa chúng ta tới tầm cao để thấy được những bến bờ. Có khát vọng thì chúng ta sẽ trưởng thành, từ chưa tốt thành tốt, từ tốt thành tốt hơn nữa, từ chưa giỏi sẽ thành giỏi, đã giỏi rồi phải giỏi hơn nữa. Khát vọng là mục tiêu cũng là động lực để phấn đấu, để cống hiến, sáng tạo và phát triển đất nước.

PV: Trọng tâm điều hành trong nhiệm kỳ này dự kiến sẽ là gì, thưa Bộ trưởng?

Bộ trưởng Nguyễn Chí Dũng: Trọng tâm của tôi trong nhiệm kỳ này sẽ là chấn chỉnh lại hoạt động quản lý đầu tư công, đặt hiệu quả kinh tế được kiểm chứng bởi những cơ sở khoa học và thực tiễn làm chủ đạo; đầu tư phải có định hướng, chiến lược rõ ràng, tuyệt đối không duy ý chí. Tăng cường năng lực của bộ máy thẩm định, nâng cao vai trò của đội ngũ thanh tra, kiểm tra, phát hiện và xử lý sai phạm kịp thời, nghiêm minh đúng hợp pháp, đảm bảo tối ưu hóa hiệu quả chi tiêu công và mua sắm công.

  PV: Xin cám ơn Bộ trưởng về buổi trao đổi hữu ích này!

Phương Anh (Thực hiện)
Nguồn: Tạp chí Kinh tế và Dự báo số 21/2016
* Ý kiến bạn đọc
* Tin đáng chú ý
* Các tin liên quan