Cập nhật ngày 23/11/2016 - 21:20:58

           

“Mất” TPP, sẽ có những FTA khác thay thế?

- Số phận của Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) hiện đang rất “mong manh”. Cả thế giới, trong đó có Việt Nam đang nhìn và chờ đợi những quyết sách mới của tân Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Phóng viên Tạp chí Kinh tế và Dự báo đã có cuộc trao đổi với TS. Lương Văn Khôi, Phó Giám đốc Trung tâm Thông tin và Dự báo kinh tế - xã hội quốc gia (NCIF) xoay quanh số phận của TPP và những tác động tới Việt Nam.

 

Mỹ rút khỏi TPP là một tin xấu xong chưa hẳn là điều quá tồi tệ  

Theo Politico, trong vòng 100 ngày đầu tiên, chính quyền Tổng thống Trump có thể sẽ rút Mỹ khỏi TPP, ông bình luận gì nếu động thái này xảy ra?

TS. Lương Văn Khôi: Việc Hoa Kỳ rút khỏi Hiệp định TPP là một tin không mấy vui với chúng ta và 10 nước đối tác còn lại, song tôi nghĩ điều này cũng không quá tồi tệ vì hiện nay Việt Nam có hiệp định thương mại song phương với hầu hết các quốc gia đối TPP còn lại. Tôi cho rằng, đây là cơ hội để chúng ta “rà” lại các hiệp định thương mại tự do (FTA) mà hiện Việt Nam đang tham gia. Trước đây, có nhiều ý kiến cho rằng, Việt Nam có nhiều cơ hội “hưởng lợi” khi tham gia TPP. Bản thân tôi cho rằng, cơ hội lớn cũng đồng nghĩa là rủi ro lớn - khi chúng ta chưa chuẩn bị tốt để đón nhận thì những cơ hội lớn đó có thể sẽ trở thành những mối đe dọa lớn đối với nền kinh tế-xã hội nước ta.

Ông có thể phân tích kỹ hơn?

TS. Lương Văn Khôi: Thực tế, Việt Nam chưa thực sự chủ động trong việc “chuẩn bị” cho hội nhập. Thể hiện rõ nhất là khi Việt Nam chuẩn bị tham gia WTO, hoặc rõ nét nhất là hiệp định giữa ASEAN - Trung Quốc (ACFTA), đến khi hội nhập và mở cửa, mà Việt Nam nói chung, các doanh nghiệp doanh nghiệp Việt Nam nói riêng vẫn chưa có sự chuẩn bị tốt nhất. Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam còn yếu và có sự cải thiện không nhiều, đa số có hiệu quả hoạt động thấp và rất thấp.

Hiện tại khi còn chưa mở cửa hoàn toàn, chưa miễn thuế hoàn toàn, thì hàng hóa của Trung Quốc và nay là hàng hóa của Thái Lan đã ngập tràn thị trường của Việt Nam. Đáng quan ngại hơn, nếu sau 2018 trở đi, thị trường Việt Nam sẽ mở cửa với hầu hết các hàng hóa, từ các mặt hàng phổ thông đến những mặt hàng “nhạy cảm”, khi đó, thuế về 0%, thì các mặt hàng của Trung Quốc và Thái Lan sẽ ồ ạt “đổ bộ” vào Việt Nam, làm lũng đoạn thị trường và chèn ép các doanh nghiệp Việt Nam.

Từ năm 2004, khi Hiệp định ACFTA bắt đầu có hiệu lực, tôi đã từng cảnh báo rằng, nếu không chuẩn bị tốt số lượng doanh nghiệp Việt Nam sẽ bị phá sản hoặc ngừng hoạt động rất lớn khi Việt Nam vào sân chơi lớn, và nay số lượng doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể và ngừng hoạt động nhìn chung là có xu hướng  ngày một tăng và con số này có khả năng sẽ còn tăng mạnh trong những năm tiếp theo. Đó chính là minh chứng rõ nhất cho sự thiếu chuẩn bị của Việt Nam khi hội nhập.

Vậy điều gì sẽ xảy ra khi TPP bị “phá sản”, thưa ông?

TS. Lương Văn Khôi: Việc Hoa Kỳ rút khỏi TPP và TPP không được thông qua sẽ là đòn giáng mạnh vào uy tín của Hoa Kỳ và tạo cơ hội lớn cho Trung Quốc giành lại vị tế và khẳng định vai trò lãnh đạo ở khu vực châu Á. Nếu HIệp định TPP không tồn tại thì sẽ hình thành một FTA mới hoặc một FTA khác nổi lên thay thế TPP với vai trò dẫn dắt của Trung Quốc. Thí dụ, thỏa thuận Đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP) với 16 nền kinh tế, trong đó có ASEAN, Trung Quốc, và Ấn Độ sẽ nổi lên thay thế, trong đó Trung Quốc sẽ trở thành người dẫn dắt cuộc chơi thay vai trò của Hoa Kỳ.  

Ở khía cạnh khác, nếu “may mắn” thông qua Hiệp định TPP, thì tôi cũng rất lo, vì các cam kết của Hiệp định TPP đa phần yêu cầu thay đổi, cải tổ toàn diện về mặt thể chế, các cơ quan hành chính, các tổ chức, cán bộ công chức. Khi đó, cá nhân và các doanh nghiệp nước ngoài đều có thể kiện Chính phủ, hoặc các công chức của Việt Nam nếu gây khó khăn, nên rất nguy hiểm khi một khối lượng công việc khổng lồ về sửa đổi bổ sung, ban hành các điều luật của ta cho phù hợp với các cam kết khi tham gia Hiệp định TPP cần phải được thực hiện trong thời gian ngắn và lề lối làm việc của cán bộ công chức của ta không thể một sớm một chiều mày thay đổi ngay được. Trong khi hiện nay, việc cải cách thủ tục hành chính, giảm gây khó cho người dân ở đất nước chúng ta, dù đã xử lý nhiều, nhưng vẫn chưa dứt điểm và chúng ta chưa có sự chuẩn bị và sẵn sàng khi Hiệp định này có hiệu lực.

Chủ động hội nhập và chú trọng thị trường nội địa

Lâu nay nền kinh tế của nước ta được đánh giá là còn khá phụ thuộc vào Trung Quốc. Nếu Hoa Kỳ rút khỏi Hiệp định TPP thì mức độ phụ thuộc liệu có tăng lên không, thưa ông?

TS. Lương Văn Khôi: Tôi cho rằng, khi nền kinh tế có sự chuẩn bị kỹ lưỡng trước khi hội nhập, nhà nước và doanh nghiệp cùng nỗ lực cải tổ, cải cách nền kinh tế, cải cách thể chế, định hướng về phát triển rõ cho doanh nghiệp thì sẽ chủ động. Thực tế, chúng ta kỳ vọng vào Hiệp định TPP là nhằm phân tán rủi ro, phân tán thị trường nhập khẩu nguồn nguyên liệu, nhưng nay Hiệp đình TPP không còn, thì phải nghĩ đến cách khai thác khác hiệu quả hơn các thị trường mà Việt Nam có hiệp định thương mại song phương, đa phương và khu vực, đồng thời cần trú trọng thị trong nước.

Theo ông, khi TPP không còn, thì định hướng việc nhập khẩu nguyên liệu của nước ta sẽ ra sao?

TS. Lương Văn Khôi: Đơn cử, nhiều ý kiến cho rằng, chúng ta chỉ nhập khẩu nguyên liệu đầu vào từ Trung Quốc, nhưng thật ra đang nhập khẩu từ thị trường này chủ yếu là mặt hàng công nghiệp, và đến 70% các mặt hàng dưới dạng bán thành phẩm, tức là những sản phẩm gần như hoàn chỉnh được nhập về thị trường Việt Nam. Vô hình trung biến thị trường Việt Nam thành nơi tiêu thụ hàng hóa của các nước. Nếu không thay đổi cách thống kê, dữ liệu về mục đích nhập khẩu hàng hóa vào nước ta để có những chính sách thương mại và phát triển doanh nghiệp phù hợp đối với từng thị trường và mặt hàng thì sẽ rất nguy hiểm đối với sự phát triển của khối doanh nghiệp trong nước, và do đó đến nền kinh tế quốc gia.

Có một thực tế là, do mối quan hệ hai nước, do thị trường hai nước nằm cạnh nhau, chung nhau một đường biên giới nên rất khó để giảm sự phụ thuộc. Theo ông, liệu có hướng nào cho doanh nghiệp nước nhà chủ động hơn trong việc nhập khẩu hàng hóa, nguyên liệu?

 TS Lương Văn Khôi: Khi xét đến khía cạnh hiệu quả kinh tế thì doanh nghiệp nước ta thường chọn nguyên nguyên liệu rẻ, mà chất lượng tương đương với các quốc gia khác. Sẽ chẳng có doanh nghiệp nào chọn nguyên liệu nước khác khi giá không rẻ hơn mà chất lượng tương đương. Và, Trung Quốc vẫn là địa chỉ mà phần lớn doanh nghiệp Việt tìm đến khi không có thị trường nhập khẩu thay thế hoặc không có nguồn cung ứng cạnh tranh trong nước.

Trong bối cảnh kinh tế thế giới đang phục hồi mong manh, cầu thế giới giảm, chủ nghĩa dân túy và bảo hộ đang nổi lên trên toàn thế giới, đặc biệt là tác động của việc Vương Quốc Anh rời Liên minh châu Âu và kết quả bầu cử của Hoa kỳ thì xuất khẩu hàng hóa Việt Nam sẽ bị ảnh hưởng. Chính vì lẽ đó, các doanh nghiệp Việt sẽ chủ động tái cơ cấu doanh nghiệp để cắt giảm chi phí, giá thành sản phẩm hàng hóa, nâng cao chất lượng hàng hóa, khai thác tốt các thị trường hiện có, đồng thời quay trở lại phát triển thị trường nội địa để tìm kiếm khách hàng. Có thể đây là cơ hội để doanh nghiệp Việt chiếm lĩnh lại thị trường nội địa đang bị bỏ quên bấy lâu nay.

Điều đó hoàn toàn có thể xảy ra nếu doanh nghiệp Việt quyết tâm cải tổ, cung ứng ra thị trường những sản phẩm có chất lượng ưu Việt với giá cả cạnh tranh.

Tuy nhiên, tôi xin nhấn mạnh rằng, nếu giá cả hàng hóa của các doanh nghiệp Việt Nam cao hơn và chất lượng không bằng hàng ngoại nhập thì khẩu hiệu "Người Việt Nam dùng hàng Việt Nam" sẽ mãi chỉ là khẩu hiệu mà thôi.

Cảm ơn ông!

Phương Anh – Hà Giang
* Ý kiến bạn đọc
* Tin đáng chú ý
* Các tin liên quan