Cập nhật ngày 19/03/2017 - 23:33:56

           

Doanh nghiệp FDI “ngại đầu tư” vào các nước có nhiều tham nhũng

- Báo cáo PCI năm 2016 cho thấy, vấn đề tham nhũng và các chi phí không chính thức vẫn là những quan ngại hàng đầu đối với các doanh nghiệp FDI.P

Phóng viên Tạp chí Kinh tế và Dự báo đã có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Văn Toàn, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp đầu tư nước ngoài để tìm hiểu rõ hơn vấn đề này.

PV: Thưa ông, Báo cáo PCI năm 2016 cho thấy, cảm nhận của các doanh nghiệp FDI về một số loại tham nhũng vặt có xu hướng giảm, ngược lại cũng có một số lĩnh vực khác vẫn ở mức cao. Ông đánh giá thế nào về điều này?

Ông Nguyễn Văn Toàn: Phải nói rằng, tham nhũng và các phí bôi trơn là những vấn đề mà các nhà đầu tư nước ngoài (đặc biệt là các nhà đầu tư đến từ các nước phát triển, như: Mỹ, Nhật Bản) đặc biệt quan ngại khi quyết định đầu tư vào Việt Nam.

Ông Nguyễn Văn Toàn, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp đầu tư nước ngoài

Nhiều doanh nghiệp FDI phản ánh với tôi rằng, họ làm ăn chân chính và tuân thủ theo đúng pháp luật Việt Nam, nhưng do để đỡ mất thời gian với những thủ tục hành chính phiền hà, nên vẫn phải chi một khoản chi phí không chính thức. Cụ thể như báo cáo PCI 2016 đã nêu, có đến 88% doanh nghiệp cho biết họ ít nhiều đều gặp bất lợi khi tham gia đấu thầu các hợp đồng với cơ quan nhà nước.

Tuy nhiên, chúng ta cần phải biết rằng, các doanh nghiệp ở các nước phát triển rất mẫu mực trong việc chi các khoản phí bôi trơn, họ có chế tài là không thanh toán một cái gì, mà không có chứng từ, hóa đơn, người nhận. Thậm chí, một số doanh nghiệp FDI còn phạt rất nặng đối với những nhân viên có các hành vi tham nhũng này. Đến Việt Nam, họ phải thay đổi để thích nghi, tuy nhiên, nếu để vấn đề này tồn tại mãi thì rất nguy hiểm đến vấn đề thu hút FDI của Việt Nam. Bởi, vốn dĩ bản thân họ rất “ngại” đến quốc gia mà có những tiêu cực trên.

PV: Các doanh nghiệp FDI kêu ca về tham nhũng, phí bôi trơn không phải vấn đề của ngày hôm nay mà đã từ rất lâu rồi. Vậy, ông đánh giá thế nào về nỗ lực cải thiện của các cơ quan nhà nước?

Ông Nguyễn Văn Toàn: Phải nói rằng, trong mấy năm gần đây, để thu hút FDI, Việt Nam đã có nhiều chính sách ưu đãi dành cho khối doanh nghiệp này. Tuy nhiên, như tôi đã nói ở trên, ưu đãi không phải là tất cả để quyết định đầu tư vào một quốc gia nào đấy.

Nhận thức được những tồn tại đó, Chính phủ đã có rất nhiều động thái để cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, nhất là việc đưa ra các biện pháp, giải pháp chống tham nhũng, phí bôi trơn… Và đúng là, đã có nhiều cuộc điều tra khảo sát, đánh giá để cải thiện tình trạng đó. Tuy nhiên, theo tôi, tình trạng tham nhũng và phí bôi trơn cũng vẫn chưa cải thiện được nhiều. Do đó, để giải quyết tình trạng này, thời gian tới đòi hỏi phải có động thái quyết liệt hơn từ phía các cơ quan nhà nước, phải xây dựng thành các chương trình, các phong trào chống tham nhũng. Ngược lại, về phía doanh nghiệp cũng cần phải nói không với phí bôi trơn. Bởi, những hành vi này của doanh nghiệp đã tạo điều kiện cho tham nhũng vặt, phong bì, phí bôi trơn… xảy ra. Do đo, thời gian tới cần có sự kiên quyết từ hai phía: doanh nghiệp và Nhà nước.

PV: Ngoài vấn đề tham nhũng và phí bôi trơn, theo ông, các doanh nghiệp FDI còn quan ngại gì?

Ông Nguyễn Văn Toàn: Ngoài những vấn đề trên, theo phản ánh của doanh nghiệp FDI, như: EU, Nhật Bản, thì họ còn quan ngại về tính minh bạch, sở hữu trí tuệ ở Việt Nam. Ngoài ra, họ còn so sánh các ưu đãi đối với các doanh nghiệp nhà nước. Họ nghĩ rằng, khối doanh nghiệp này được Nhà nước dành cho các dự án tốt hơn, tiếp cận đất đai thuận lợi hơn, được thực hiện các thủ tục hành chính dễ dàng hơn và tiếp cận các nguồn lực tốt hơn.

PV: Báo cáo PCI cho thấy, vẫn có tới 68% doanh nghiệp FDI tin rằng các doanh nghiệp nhà nước có nhiều đặc quyền và đặc lợi hơn. Tuy nhiên, thực tế, thì các doanh nghiệp này cũng được hưởng nhiều ưu đãi không kém và vẫn cứ muốn xin thêm. Ông đánh giá thế nào về điều này?

Ông Nguyễn Văn Toàn: Theo tôi, việc các doanh nghiệp FDI xin ưu đãi là chuyện bình thường. Các nhà đầu tư xin ưu đãi, thì cứ xin, còn việc cho hay không là do Chính phủ mình. Tuy nhiên, khi xem xét đề nghị ưu đãi, thì Chính phủ cần cân nhắc đến việc mình được cái gì khi cho họ ưu đãi. Ví dụ, họ xin ưu đãi, thì mình phải yêu cầu họ cam kết sử dụng công nghệ cao, đào tạo tốt nguồn nhân lực, phát triển công nghệ của Việt Nam và kết nối các doanh nghiệp của Việt Nam có thể tham gia chuỗi giá trị hàng hóa công nghệ cao để xuất khẩu.

Lấy ví dụ điển hình về Trung tâm nghiên cứu phát triển của Samsung, vào Hà Nội, họ đòi rất nhiều ưu tiên, có cái mình cho có cái không cho, thì họ phải chấp nhận. Tuy nhiên, tôi cho rằng, họ đòi ưu đãi là xứng đáng, vì cho cái Trung tâm đó vào Việt Nam là một hướng rất tốt để phát triển công nghệ của Việt Nam, đặc biệt là công nghệ điện tử. Những cái đó mới là cái tốt, còn mình cứ lẽo đẽo lắp ráp, thì không phát triển lên được. Đặc biệt, với những công nhân lắp ráp cho Samsung, họ chỉ được làm việc đến khoảng 30-40 tuổi, sau đó thì bị đào thảo. Thử hỏi, lúc đấy một lượng lớn lao động dư thừa đó mình sẽ xử lý như thế nào, khi mà họ không chuyển sang các nghề khác được. Và rõ ràng, đây sẽ là một gánh nặng cho tương lai. Do đó, khi thu hút FDI, Việt Nam cần cân nhắc đến việc họ vào nước ta, thì nước ta được gì?

PV: Báo cáo PCI năm nay dành hẳn một chương nói về vấn đề môi trường. Và cảm nhận của các doanh nghiệp FDI rất tích cực về việc phát triển kinh tế gắn với bảo vệ môi trường. Xin ông cho biết rõ hơn về điều này?

Ông Nguyễn Văn Toàn: Báo cáo PCI cho thấy, trong số hơn 10.000 doanh nghiệp được khảo sát, có tới 50% doanh nghiệp FDI tin rằng, bảo vệ môi trường là vấn đề quan trọng và sẵn sàng trả một mức chi phí hợp lý cho các hoạt động này. Theo tôi, đây là tín hiệu vui cho Việt Nam khi các doanh nghiệp FDI quan tâm đến việc bảo vệ môi trường, đặc biệt là sau sự cố xả thải gây ra cá chết hàng loạt ở 4 tỉnh miền Trung.

Tuy nhiên, cũng phải nói rằng, việc doanh nghiệp gây ô nhiễm môi trường một phần là do các quy định về môi trường của Việt Nam chưa được kiểm soát chặt chẽ, công tác đánh giá về tác động của môi trường đối với các dự án FDI còn qua loa, chiếu lệ.

Do đó, để thời gian tới môi trường được tốt hơn, chúng ta cần có những chính sách để kiểm soát chặt chẽ việc xả thải của doanh nghiệp nói chung, doanh nghiệp FDI nói riêng. Ví dụ như: Gom các nhà đầu tư vào các khu công ghiệp để dễ quản lý; kiểm soát công nghệ có gây ô nhiễm môi trường, đặc biệt là các dự án trong lĩnh vực khai khoáng, sắt, thép…

Ngoài ra, riêng về vấn đề môi trường, thì chúng ta phải động viên cả báo chí, toàn xã hội, đặc biệt là các tổ chức về môi trường của Việt Nam và quốc tế vào cuộc để kiểm soát, thì lúc đấy chắc chắn là vấn đề môi trường sẽ được phát hiện sớm hơn và giải quyết triệt để hơn.

Về phần các doanh nghiệp FDI, có nhiều doanh nghiệp làm ăn chân chính cũng mong muốn rằng, các quy định về môi trường cần được kiểm soát chặt chẽ, công bằng và minh bạch. Bởi, nếu doanh nghiệp vào Việt Nam gây ô nhiễm môi trường cũng được đối xử như doanh nghiệp thực hiện tốt, thì rất bất công. Đặc biệt, các dự án của nước ngoài vào Việt Nam cần phải đánh giá một cách nghiêm túc về tác động môi trường, tránh tình trạng đánh giá một cách qua loa, chiếu lệ.

Xin cảm ơn Ông!

Báo cáo PCI 2016 cho biết, khoảng 25% các doanh nghiệp FDI thừa nhận rằng họ đã trả tiền bôi trơn để có được giấy phép đầu tư và 13,6% trả hoa hồng khi cạnh tranh để có được các hợp đồng của cơ quan nhà nước. 49% doanh nghiệp đã chi trả chi phí không chính thức khi làm thủ tục thông quan. 56% doanh nghiệp đồng ý với nhận định rằng các cán bộ nhà nước sử dụng việc giám sát tuân thủ pháp luật ở địa phương để đòi hỏi chi phí không chính thức từ các doanh nghiệp. 88% doanh nghiệp cho biết họ ít nhiều đều gặp bất lợi khi tham gia đấu thầu các hợp đồng với cơ quan nhà nước. 45% doanh nghiệp đã đưa quà và các chi phí không chính thức trong đợt thanh, kiểm tra. 80% doanh nghiệp cho rằng, mục đích lớn nhất khi đưa hối lộ là nhằm tạo lập mối quan hệ. 

Kim Hiền (thực hiện)
Tin xem nhiều
* Ý kiến bạn đọc
* Tin đáng chú ý
* Các tin liên quan