Cập nhật ngày 20/11/2017 - 14:32:57

           

Luật Đơn vị hành chính – kinh tế đặc biệt phải có tính vượt trội, có khả năng cạnh tranh và đột phá

Sau nhiều năm nay tìm kiếm các mô hình phát triển mới, mô hình đơn vị hành chính – kinh tế đặc biệt có thể là thử nghiệm tốt để thúc đẩy phát triển, bắt đầu từ các vùng lãnh thổ riêng biệt.

Thực hiện chương trình xây dựng luật, pháp lệnh của Quốc hội, trong tháng 10, Chính phủ đã trình Quốc hội Luật Đơn vị hành chính – kinh tế đặc biệt. Ngày 10/11/2017 vừa qua, Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư thừa ủy quyền Thủ tướng Chính phủ đã trình bày Tờ trình dự thảo Luật ở Quốc hội và ngày 22/11/2017, Quốc hội sẽ thảo luận và cho ý kiến lần đầu tại Hội trường. Sau đó, Chính phủ tiếp tục hoàn thiện, trình Quốc hội vào kỳ họp tới. Ông Trần Duy Đông, Vụ trưởng Vụ Quản lý Các khu kinh tế, Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã có cuộc trao đổi ngắn với phóng viên Tạp chí Kinh tế và Dự báo về một số vấn đề xung quanh dự án Luật này.

 Ông Trần Duy Đông, Vụ trưởng Vụ Quản lý Các khu kinh tế, Bộ Kế hoạch và Đầu tư

PV: Nhiều chuyên gia cho rằng, mãi đến nay, chúng ta mới đang trong quá trình soạn thảo và ban hành Luật Đơn vị hành chính – kinh tế đặc biệt, có vẻ như chúng ta đang quá muộn so với thế giới, thưa ông?

Ông Trần Duy Đông: Đúng vậy. Cụ thể, trong Hiến pháp năm 1992 đã có nội dung về việc thành lập đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt cho dù lúc đó chưa thực sự hình dung được đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt có hình hài ra sao, đây đã là một sự bắt kịp mới của tư duy. Đến năm 1997, Hội nghị Trung ương 4 (khoá VIII) đã nêu: "Nghiên cứu xây dựng thí điểm một vài đặc khu kinh tế, khu mậu dịch tự do ở những địa bàn ven biển có đủ điều kiện". Thế nhưng, trên thực tế chúng ta mới chỉ phát triển mô hình khu công nghiệp, khu chế xuất, khu kinh tế; chưa hình thành mô hình đặc khu kinh hay đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt theo định hướng của Đảng và quy định của Hiến pháp.

Như vậy, nếu tính từ Hiến pháp năm 1992 đến nay đã 25 năm, còn nếu tính chủ trương của Đảng, thì thời gian cũng đã trôi qua 20 năm. Việc xây dựng các đặc khu kinh tế cũng đã được đưa vào các Nghị quyết của các Hội nghị Trung ương Đảng từ năm 2011, và năm 2014 đã bắt đầu nghiên cứu xây dựng dự án luật này.

Ngày 22/03/2017, Bộ Chính trị có kết luận tại Thông báo số 21-TB/TW về các đề án xây dựng đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt Vân Đồn (tỉnh Quảng Ninh), Bắc Vân Phong (tỉnh Khánh Hòa) và Phú Quốc (tỉnh Kiên Giang) và đồng ý chủ trương xây dựng Luật Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt.

So với các nước trong khu vực, hiện Trung Quốc đã có các đặc khu xây dựng đến đời thứ 4 rồi (đặc khu trong đặc khu), tính lan tỏa của các đặc khu đối với nền kinh tế nước này rất lớn. Các tiểu vương quốc Ả rập thống nhất (UAE) và nhiều quốc gia khác, như: Hàn Quốc, Nhật Bản, hay tại ASEAN đã đều phát triển đặc khu và tận dụng nó để thúc đẩy phát triển kinh tế. Các chính sách và ngành nghề liên tục thay đổi, ngành nghề cấp phép kinh doanh cũng thường xuyên sửa đổi để thoả mãn doanh nghiệp.

Ngay láng giềng của Việt Nam là Campuchia từ năm 2014 - 2015 họ thành lập 3 đặc khu. Myanmar cũng đã hiện thực hóa xây dựng đặc khu rồi. Chúng ta không cầu toàn để chậm trễ hơn được nữa.

Ví dụ, tại Đặc khu Jeju (Hàn Quốc), 10 năm qua nước này đã sửa các luật 6 lần để thu hút các nhà đầu tư chiến lược, họ sửa đổi bổ sung liên tiếp các ưu đãi. Nhật Bản xây dựng Luật các vùng đặc khu chiến lược trong 1 năm và đã sữa đổi chiến lược phát triển 2 lần từ năm 2013.

PV: Có ý kiến cho rằng, muộn là một bất lợi, nhưng cũng là lợi thế. Điều đó có đúng không, thưa ông?

Ông Trần Duy Đông: Đúng vậy. Muộn thì chúng có thể rút kinh nghiệm thất bại của các nước khác để không vấp phải. Tuy nhiên, chúng ta phải đưa ra được những thể chế, chính sách mang tính đột phá, đặc biệt, vượt trội để có thể cạnh tranh được với quốc tế.

PV: Xin ông cho biết, dự thảo Luật Đơn vị hành chính – kinh tế đặc biệt đã đưa ra những đột phá gì để có thể giúp các đơn vị hành chính – kinh tế đặc biệt cạnh tranh với quốc tế?

Ông Trần Duy Đông: Quán triệt các Nghị quyết của Đại hội Đảng, Ban chấp hành Trung ương Đảng và chủ trương chỉ đạo của Bộ Chính trị về phát triển các đặc khu kinh tế, quan điểm đặt ra ngay từ đầu trong soạn thảo Luật Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt là cần có tính đột phá, vượt trội trên các mặt kinh tế xã hội, hành chính và tư pháp, cao hơn và thuận lợi hơn so với các quy định của các luật hiện hành áp dụng đói với các khu công nghiệp, khu chế xuất, khu kinh tế và khu công nghệ cao…

Do Luật này áp dụng đối với 3 đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt là Vân Đồn, Bắc Vân Phong và Phú Quốc - là các khu vực có ranh giới địa lý xác định, nên cần mạnh dạn cho phép áp dụng các thể chế, chính sách mới đột phá và đặc biệt vượt trội trên các lĩnh vực kinh tế - xã hội.

Mục tiêu là nhằm tạo ra một môi trường đầu tư kinh doanh đặc biệt thuận lợi cho các lĩnh vực sáng tạo, nghiên cứu và phát triển, các ngành khoa học, kỹ thuật và công nghệ mới, công nghệ cao cũng như các ngành dịch vụ, công nghiệp có lợi thế phát triển và nằm trong danh mục các lĩnh vực ngành nghề ưu tiên phát triển của khu vực.

Các quy định tại dự thảo Luật vượt trội so với các quy định áp dụng đối với khu công nghiệp, khu chế xuất, khu kinh tế, khu công nghệ cao; đảm bảo cạnh tranh được với các đặc khu kinh tế trên thế giới.

Dự thảo Luật cũng có nhiều điểm đặc biệt về kinh tế - xã hội, hành chính và tư pháp. Trong đó, về kinh tế - xã hội, dự thảo Luật đưa ra 10 chính sách lớn, gắn liền với yêu cầu phát triển của từng đặc khu. Các chính sách ưu đãi tập trung thu hút vào lĩnh vực công nghệ cao, nghiên cứu và phát triển, y tế, giáo dục, khởi nghiệp sáng tạo; các ngành nghề ưu tiên phát triển của từng đơn vị hành chính – kinh tế đặc biệt và các nhà đầu tư chiến lược, các nhà đầu tư có uy tín (các công ty thuộc danh sách 500 công ty lớn nhất thế giới theo xếp hạng của Tạp chí Forbes) trên cơ sở đảm bảo hài hòa lợi ích giữa Nhà nước và nhà đầu tư.

Theo đánh giá của tư vấn quốc tế (BCG) thì các chính sách này đã đảm bảo tính cạnh tranh, tính vượt trội so với các đặc khu trên thế giới. Ngoài ra, các chuyên gia quốc tế khuyến nghị các chính sách ưu đãi đưa ra đều phải được công khai, minh bạch, đúng pháp luật, mọi người đều có thể thực hiện được quyền giám sát.

Có thể nói, sau nhiều năm nay tìm kiếm các mô hình phát triển mới, mô hình đơn vị hành chính – kinh tế đặc biệt có thể là thử nghiệm tốt để thúc đẩy phát triển, bắt đầu từ các vùng lãnh thổ riêng biệt.

PV: Để có thể điều hành một mô hình hành chính mới, thì cần phương án tổ chức phù hợp. Xin ông cho biết, quan điểm của cơ quan soạn thảo về vấn đề này?

Ông Trần Duy Đông: Về cơ chế hành chính, hiện Chính phủ đề xuất 2 phương án tổ chức và hoạt động của chính quyền ở đơn vị hành chính – kinh tế đặc biệt. Theo Tờ trình của Chính phủ về dự thảo Luật, phương án 1: Chính quyền địa phương đơn vị hành chính – kinh tế đặc biệt là thiết chế Trưởng Đơn vị hành chính – kinh tế đặc biệt cùng các cơ quan chuyên môn trực thuộc và Trưởng khu hành chính, không tổ chức HĐND và UBND. Do Trưởng Đơn vị hành chính – kinh tế đặc biệt được giao một số nhiệm vụ, quyền hạn của Thủ tướng Chính phủ, các bộ, cơ quan ngang bộ và UBND cấp tỉnh, nên dự thảo Luật quy định cơ chế đảm bảo giám sát, kiểm tra của nhân dân, cơ quan dân cử, cơ quan hành chính nhà nước cấp trên.

Phương án 2 là tổ chức một cấp chính quyền địa phương ở đơn vị hành chính – kinh tế đặc biệt gồm có HĐND và UBND. Phương án này không gây xáo trộn nhiều so với tập quán tổ chức chính quyền địa phương hiện nay, nhưng chưa tạo được bước đột phá và đặc biệt về hành chính, vẫn chủ yếu làm việc theo chế độ tập thể; chưa tiệm cận với các kinh nghiệm tốt trên thế giới…

Chính phủ ưu tiên lựa chọn phương án 1 vì phương án này thể hiện được sự đột phá về tổ chức bộ máy chính quyền địa phương, làm rõ và đề cao vai trò, trách nhiệm cá nhân của người đứng đầu, đồng thời vẫn bảo đảm sự giám sát, kiểm soát của các cơ quan nhà nước, cộng đồng, người dân, doanh nghiệp, đảm bảo minh bạch và đúng pháp luật.

PV: Nhiều chuyên gia lo ngại rằng, chúng ta “đột phá, cởi mở quá”, thì sẽ gây hại cho an ninh quốc phòng. Quan điểm của cơ quan soạn thảo về vấn đề này thế nào, thưa ông?

Ông Trần Duy Đông: Trong dự thảo Luật đã quy định nhiều nội dung mới, đột phá và đặc biệt. Đáng chú ý là thu hẹp ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, từ 243 danh mục ngành, nghề xuống còn 108 ngành nghề. Cho phép tổ chức kinh tế trong nước, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài được thế chấp tài sản gắn liền với đất đai tại tổ chức tín dụng nước ngoài có hiện diện thương mại ở Việt Nam; cho phép thời hạn sử dụng đất tối đa là 99 năm, visa thông thoáng hơn, rút ngắn các thủ tục hành chính… Chính sách ưu đãi đầu tư về thuế, tiền thuê đất vượt trội quy định hiện hành và cạnh tranh với các đặc khu trên thế giới đối với một số ngành nghề, dự án đầu tư.

Có ý kiến bày tỏ sự lo ngại với đề xuất cho phép thời hạn sử dụng đất tối đa là 99 năm. Quy định này đã được Ban soạn thảo nghiên cứu kỹ  do đó dự thảo Luật đã quy định không phải dự án nào cũng được thuê đất tới 99 năm, mà chỉ có các dự án đầu tư khu hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo, nghiên cứu và phát triển, y tế, giáo dục, dự án đầu tư thuộc ngành, nghề ưu tiên phát triển của các đơn vị hành chính – kinh tế đặc biệt và dự án đầu tư của nhà đầu tư chiến lược và phải được Thủ tướng Chính phủ chấp thuận. Ngoài ra, dự thảo Luật quy định rất rõ là không triển khai các hoạt động đầu tư kinh doanh tại các khu vực an ninh quốc phòng./.

Xin cám ơn ông về cuộc trao đổi hữu ích này!

Phương Anh (thực hiện)
Nguồn: Theo Tạp chí Kinh tế và Dự báo số 32/2017
Tin xem nhiều
* Ý kiến bạn đọc
* Tin đáng chú ý
* Các tin liên quan