Cập nhật ngày 22/01/2014 - 00:01:28

           

Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục đào tạo theo tinh thần Nghị quyết Trung ương 8

- Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng đã khẳng định mục tiêu “Phát triển nhanh nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao, cần tập trung vào việc đổi mới căn bản và toàn diện nền giáo dục quốc dân; gắn kết chặt chẽ phát triển nguồn nhân lực với ứng dụng khoa học, công nghệ” là một trong ba khâu đột phá chiến lược phát triển đất nước.

Để thực hiện Nghị quyết Đại hội XI, Hội nghị lần thứ tám (khóa XI), Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã thống nhất thông qua Nghị quyết về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, được kỳ vọng sẽ mang lại những thay đổi lớn cho nền giáo dục và đào tạo nước ta thời gian tới.   

Một số thành tựu đã đạt được

Trong thời gian qua, ngành giáo dục đào tạo nước ta đã đạt được những thành tựu quan trọng trong đào tạo nguồn nhân lực, góp phần phát triển kinh tế - xã hội, đưa đất nước vượt qua khủng hoảng kinh tế, thoát khỏi tình trạng nước nghèo. Những thành tựu đạt được có thể kể đến là:  

(1) Hệ thống trường lớp và quy mô giáo dục phát triển nhanh, thực hiện nền giáo dục toàn dân, đáp ứng nhu cầu học tập ngày càng tăng của nhân dân;

(2) Công bằng xã hội trong tiếp cận giáo dục có nhiều tiến bộ, nhất là đối với con em dân tộc thiểu số, trẻ em gái, người nghèo, lao động nông thôn và các đối tượng chính sách;

(3) Chất lượng giáo dục và đào tạo được nâng lên, góp phần đáp ứng yêu cầu nhân lực phục vụ cho phát triển kinh tế - xã hội;

(4) Công tác quản lý giáo dục có bước chuyển biến tích cực;

(5) Đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục tăng nhanh về số lượng, trình độ đào tạo được nâng lên, từng bước đáp ứng yêu cầu phát triển giáo dục;

(6) Cơ sở vật chất - kỹ thuật của hệ thống giáo dục và đào tạo được tăng cường và từng bước hiện đại hóa;

(7) Xã hội hóa giáo dục và hợp tác quốc tế được đẩy mạnh, đạt nhiều kết quả bước đầu đáng khích lệ.

Tuy nhiên, nền giáo dục và đào tạo của nước ta cũng đang bộc lộ những tồn tại, hạn chế, đó là:

- Chất lượng giáo dục còn thấp so với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, nhất là giáo dục đại học, sau đại học, và giáo dục kỹ thuật - dạy nghề. Giáo dục còn nặng bệnh thành tích; đánh giá kết quả ở nhiều cơ sở giáo dục còn thiếu thực chất;

- Nội dung, phương pháp giáo dục, kiểm tra, thi và đánh giá đã trở nên lạc hậu và bộc lộ nhiều bất cập;

- Hệ thống giáo dục đã bộc lộ rõ sự khép kín, cứng nhắc, thiếu tính liên thông giữa các cấp học, trình độ đào tạo, các phương thức giáo dục. Chưa gắn kết được đào tạo với sử dụng và nhu cầu của thị trường lao động;

- Quản lý giáo dục và đào tạo vẫn còn những hạn chế, nhiều hiện tượng tiêu cực kéo dài trong giáo dục, gây bức xúc trong xã hội.

Giáo dục và đào tạo là một khâu đột phá

Để giáo dục và đào tạo thực sự trở thành một đột phá trong phát triển kinh tế - xã hội thời gian tới, Hội nghị lần thứ tám, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI đã thông qua Nghị quyết về đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục và đào tạo, trong đó tiếp tục khẳng định quan điểm coi giáo dục đào tạo là quốc sách hàng đầu, đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho phát triển và được ưu tiên trong các chương trình phát triển kinh tế - xã hội. Việc đổi mới giáo dục và đào tạo thời gian tới sẽ tập trung vào những vấn đề lớn, cốt lõi, từ quan điểm, tư tưởng chỉ đạo đến mục tiêu, nội dung, phương pháp, cơ chế, chính sách và các điều kiện đảm bảo; đổi mới từ sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước đến các cơ sở giáo dục, có huy động sự tham gia của gia đình, cộng đồng và xã hội tham gia vào quá trình đổi mới.

Thực hiện quan điểm, chủ trương đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, một số nhiệm vụ trọng tâm cần tập trung thực hiện trong thời gian tới như sau:

Thứ nhất, đổi mới mạnh mẽ, sâu sắc tư duy giáo dục.

Nhận thức về vị trí, vai trò của giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu cần được quán triệt đến toàn bộ hệ thống chính trị, ngành giáo dục và đào tạo cũng như toàn xã hội để có thể huy động được sức mạnh tổng lực, tạo chuyển biến căn bản và toàn diện nền giáo dục nước ta.

Việc tăng cường nhận thức về vai trò và tầm quan trọng của giáo dục cần được bắt đầu từ thay đổi công tác thông tin, tuyên truyền nhằm tạo được sự đồng thuận và sự tham gia, phản biện của toàn xã hội đối với các hoạt động của ngành giáo dục.

Thứ hai, quan điểm chủ đạo trong công cuộc đổi mới giáo dục, đào tạo thời gian tới là giáo dục con người Việt Nam phát triển toàn diện, phát huy tốt nhất mọi tiềm năng, khả năng sáng tạo của mỗi con người, đồng thời tiếp tục giáo dục con người lòng yêu gia đình, yêu Tổ quốc, đảm bảo phát huy được toàn bộ khả năng để sống tốt và hiệu quả.

Một trong số những hạn chế của nền giáo dục nước ta thời gian qua là chương trình, nội dung giáo dục còn nặng về truyền đạt kiến thức, mà chưa chú trọng đúng mức đến việc rèn luyện tư duy sáng tạo, năng lực tự học, chưa cân đối giữa dạy chữ với dạy người; ít yêu cầu người học vận dụng kiến thức vào thực tế. Tình trạng này đã dẫn đến hiện tượng “quá tải”, khối lượng học vừa thừa nhưng cũng vừa thiếu.

Để khắc phục những tồn tại hạn chế nêu trên, công cuộc đổi mới giáo dục và đào tạo sẽ tập trung thực hiện đổi mới hai yếu tố quan trọng của hệ thống giáo dục là nội dung, chương trình và phương pháp dạy học.

Về nội dung, chương trình giáo dục, đào tạo:

Đối với giáo dục phổ thông: đổi mới giáo dục đào tạo thời gian tới tập trung phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học, phát triển hài hòa đức, trí, thể, mỹ, cân đối giữa dạy người, dạy chữ và dạy nghề. Nội dung chương trình giáo dục cần được đổi mới theo hướng tinh giản, phù hợp với đặc điểm tâm, sinh lý lứa tuổi, tập trung phát triển kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Nội dung chương trình giáo dục được xây dựng thành một chỉnh thể xuyên suốt từ lớp 1 đến lớp 12, tích hợp cao ở các lớp học dưới, phân hóa dần ở các lớp học trên, số môn học bắt buộc sẽ giảm nhiều, người học sẽ có cơ hội lựa chọn các môn học phù hợp với khả năng, định hướng phát triển nghề nghiệp của bản thân. Một số kỹ năng cơ bản, như: ngoại ngữ, tin học phục vụ cho việc phát triển toàn diện năng lực người học sẽ được tiếp tục quan tâm đầu tư phát triển. Chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông chuẩn bị được đổi mới sau năm 2015.

Đối với giáo dục nghề nghiệp, công cuộc đổi mới giáo dục và đào tạo sẽ tập trung đào tạo nhân lực có kiến thức, kỹ năng và trách nhiệm nghề nghiệp. Hình thành hệ thống giáo dục nghề nghiệp với nhiều phương thức và trình độ đào tạo. Giáo dục nghề nghiệp phát triển theo hướng ứng dụng thực hành, đảm bảo đáp ứng nhu cầu nhân lực kỹ thuật, công nghệ của thị trường trong nước và quốc tế.

Giáo dục đại học thời gian tới sẽ không chỉ tập trung đào tạo nhân lực trình độ cao, bồi dưỡng nhân tài mà sẽ đặc biệt chú trọng phát triển phẩm chất, năng lực tự học, tự làm giàu tri thức. Việc đổi mới giáo dục đại học nhằm khắc phục tình trạng quá chú trọng vào kiến thức hàn lâm, học lý thuyết nhiều nhưng thực hành, vận dụng kém. Chuyển mạnh phát triển giáo dục đại học từ chủ yếu theo số lượng sang chú trọng chất lượng và hiệu quả, đồng thời đáp ứng được nhu cầu về số lượng.

Mạng lưới các cơ sở giáo dục đại học, cơ cấu ngành nghề và trình độ đào tạo được phát triển phù hợp với quy hoạch phát triển nhân lực quốc gia và yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, phấn đấu xây dựng một số trường đại học ngang tầm khu vực và quốc tế. Thực hiện xếp hạng các cơ sở giáo dục đại học nhằm đánh giá uy tín và chất lượng đào tạo, phục vụ quản lý nhà nước và ưu tiên đầu tư ngân sách.

Về phương pháp dạy và học:

Việc đổi mới nội dung, chương trình giáo dục sẽ được thực hiện đồng thời với việc đổi mới phương pháp dạy và học theo hướng phát huy tính chủ động của người học, coi trọng việc vận dụng kiến thức và kỹ năng học được. Người học sẽ được dạy cách học, cách nghĩ, tăng cường khả năng tự học để có thể tự phát triển kỹ năng, năng lực. Giáo dục kiến thức, kỹ năng được kết hợp với các hoạt động xã hội, hoạt động ngoại khóa và nghiên cứu khoa học. Việc ứng dụng công nghệ thông tin hiện đại vào phương pháp giảng dạy và học tập cũng sẽ được chú trọng phát triển trong thời gian tới.

Nội dung các môn học sẽ được tinh giản, cơ bản, hiện đại, giảm tính hàn lâm, tăng tính thực hành và vận dụng kiến thức, kỹ năng vào thực tiễn.

Thứ ba, đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo cần gắn với việc phát triển đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục.

 Đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục có một vai trò quyết định đối với việc đổi mới giáo dục, đào tạo thời gian tới. Thực hiện phát triển đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục trước hết cần có kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng, chuẩn hóa, nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ đối với đội ngũ nhà giáo ở từng cấp học.

Để phát triển đội ngũ giáo viên, trong thời gian tới sẽ có cơ chế để tuyển chọn những người có năng lực, phẩm chất vào ngành sư phạm. Thực hiện chuẩn hóa đội ngũ nhà giáo theo từng cấp học và trình độ đào tạo. Tiến tới tất cả giáo viên tiểu học, trung học cơ sở có trình độ đại học trở lên, giảng viên các cơ sở giáo dục nghề nghiệp có trình độ đại học trở lên, có năng lực chuyên môn tương ứng với trình độ và ngành nghề đào tạo, giảng viên cao đẳng, đại học có trình độ thạc sĩ trở lên. Cùng với việc khuyến khích những người có năng lực vào ngành sư phạm, tiếp tục đổi mới nội dung, phương pháp đào tạo, đánh giá kết quả đào tạo đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng, trách nhiệm và năng lực của nhà giáo.

Việc tuyển dụng, sử dụng, đãi ngộ, tôn vinh nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục được thực hiện trên cơ sở đánh giá thực tế năng lực, đạo đức nghề nghiệp và hiệu quả công tác.

Thứ tư, thực hiện đổi mới chính sách, cơ chế tài chính, nâng cao hiệu quả đầu tư để phát triển giáo dục và đào tạo.

Một yếu tố quan trọng khác đảm bảo cho đổi mới giáo dục, đào tạo thời gian tới là tiếp tục đổi mới chính sách tài chính nhằm huy động mọi nguồn lực của toàn xã hội tham gia phát triển giáo dục, đào tạo. Thời gian tới ngân sách nhà nước tiếp tục giữ vai trò chủ đạo trong đầu tư phát triển giáo dục, đào tạo, duy trì mức chi cho giáo dục đào tạo tối thiểu 20% tổng chi ngân sách nhà nước.

Nguồn ngân sách nhà nước tập trung chi cho giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông, và thực hiện chế độ hỗ trợ trực tiếp đến các đối tượng diện thụ hưởng chính sách xã hội và hỗ trợ địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn. Ngân sách nhà nước tập trung cho các ngành nghề đào tạo Nhà nước cần, nhưng khó thu hút đầu tư từ nguồn ngoài ngân sách nhà nước; giảm bớt hoặc không hỗ trợ đối với các ngành đào tạo xã hội sẵn sàng trả chi phí để được đào tạo.

Cùng với việc nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn ngân sách nhà nước cần tiếp tục thực hiện các chính sách khuyến khích xã hội hóa trong giáo dục, đào tạo, khuyến khích các doanh nghiệp, cá nhân sử dụng lao động tham gia hỗ trợ hoạt động đào tạo, đặc biệt là giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp, khuyến khích các loại hình giáo dục ngoài công lập. Lựa chọn một số dự án đầu tư trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo để thực hiện theo hình thức hợp tác công tư (PPP).

Tham gia thực hiện đổi mới cơ chế tài chính ngành giáo dục và đào tạo, Bộ Kế hoạch và Đầu tư cùng với các bộ, ngành liên quan sẽ hoàn chỉnh thể chế để nâng cao hiệu quả đầu tư từ ngân sách nhà nước cho giáo dục và đào tạo. Đầu tư có trọng tâm, trọng điểm, phù hợp với quy hoạch phát triển nhân lực và quy hoạch ngành giáo dục và đào tạo. Thu hút các nguồn vốn đầu tư nước ngoài và nguồn hỗ trợ phát triển chính thức từ các nhà tài trợ để tăng nguồn lực đầu tư cho giáo dục và đào tạo.

*     *

*

Công cuộc đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục và đào tạo được kỳ vọng sẽ tạo chuyển biến căn bản về chất lượng và hiệu quả giáo dục; khắc phục cơ bản các yếu kém kéo dài đang gây bức xúc trong xã hội; giáo dục trở thành động lực chính của sự phát triển bền vững đất nước.

Việc đổi mới nhằm khắc phục những hạn chế của các cơ chế, chính sách phát triển giáo dục và đào tạo hiện không còn phù hợp với giai đoạn phát triển mới của đất nước; khắc phục tình trạng chắp vá, thiếu đồng bộ trong việc xây dựng cơ chế, chính sách giáo dục và đào tạo thời gian qua. Đổi mới giáo dục và đào tạo cũng tạo cơ hội để chúng ta có thể tiếp cận với các xu thế mới, những mô hình giáo dục và quản lý giáo dục hiện đại, tranh thủ các nguồn lực bên ngoài để phát triển đất nước.

Đổi mới giáo dục và đào tạo được kỳ vọng tạo ra một đội ngũ nhân lực chất lượng cao, giúp nước ta chuyển đổi được mô hình tăng trưởng kinh tế theo chiều sâu, đáp ứng được nhu cầu tái cơ cấu nền kinh tế theo hướng chất lượng, hiệu quả; đồng thời đáp ứng được nhu cầu học tập đa dạng của người dân, góp phần nâng cao dân trí. Tạo tạo điều kiện để nước ta nắm bắt được những tiến bộ của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ nâng cao khả năng cạnh tranh trên trường quốc tế.

Nhân dịp năm Giáp Ngọ sắp đến, tôi kính chúc toàn thể độc giả của Tạp chí Kinh tế và Dự báo cùng gia đình một năm mới an khang, thịnh vượng và thành công trong công tác./.

TS. Nguyễn Thế Phương

Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư

Theo Tạp chí Kinh tế và Dự báo số 2/2014

* Ý kiến bạn đọc
* Tin đáng chú ý
* Các tin liên quan