Cập nhật ngày 14/10/2019 - 10:19:04

           

Vẫn còn nhiều vướng mắc trong triển khai Luật HTX năm 2012

- Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư cũng chỉ rõ, trong quá trình triển khai thực hiện Luật HTX vẫn còn những vướng mắc đáng kể về quy định pháp luật, ảnh hưởng đến sự thành lập và phát triển của HTX.

Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Nguyễn Chí Dũng phát biểu tại Diễn đàn / Ảnh: Lê Tiên

Khu vực kinh tế tập thể và HTX đang đóng góp gần 4% cho GDP

Tại Diễn đàn Kinh tế hợp tác, Hợp tác xã năm 2019 đang diễn ra sáng nay ngày 14/10/2019, Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Nguyễn Chí Dũng cho biết, Luật HTX năm 2012 đã thể hiện tư duy mới về mô hình  kiểu mới với hạt nhân là “hợp tác”, góp phần hoàn thiện quan hệ sản xuất, phù hợp với cơ chế thị trường, trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và cạnh tranh ngày càng gay gắt.

 Các quy định của Luật phù hợp với điều kiện phát triển HTX tại Việt Nam (số lượng thành viên tối thiểu, số vốn góp tối thiểu, tỷ lệ dịch vụ phục vụ thành viên, điều kiện gia nhập và duy trì tư cách thành viên…) và tương đồng với quy định về HTX của Liên minh HTX quốc tế.

 Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, về cơ bản đã được Chính phủ và các Bộ, ngành ban hành để hướng dẫn thi hành Luật, cụ thể: Chính phủ đã ban hành 29 Nghị định, Thủ tướng Chính phủ ban hành 17 Quyết định và 03  Chỉ thị thi hành pháp luật đối với KTTT, ; tổ chức Sơ kết 5 năm thực hiện Luật HTX 2012; các Bộ ngành đã ban hành 35 Thông tư, 19 Quyết định, 4 Chỉ thị và nhiều văn bản hướng dẫn thực hiện Luật , các Nghị định, Quyết định của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ liên quan đến lĩnh vực KTTT,

Theo Báo cáo sơ kết Luật HTX 2012, đến nay, có 53/63 tỉnh, thành phố ban hành Nghị quyết, Kết luận, Chỉ thị của Tỉnh ủy, HĐND tỉnh, toàn bộ 63/63 tỉnh, thành phố có Quyết định, Chỉ thị, Văn bản của UBND tỉnh về triển khai thi hành Luật HTX 2012. Tại 61/63 tỉnh có Kế hoạch, chương trình, đề án nhằm phát triển KTTT,  và 42/63 tỉnh, thành phố có chính sách hỗ trợ phát triển KTTT theo đặc thù của địa phương.

Nhờ đó, số lượng  tăng lên, doanh thu và thu nhập của người lao động trong  được cải thiện, từng bước hoạt động ổn định, qua đó, tác động tích cực đến kinh tế hộ thành viên (hiện nay số hộ nông dân tham gia  và hưởng lợi từ HTX chiếm khoảng 50% tổng số hộ nông dân), góp phần thực hiện xoá đói giảm nghèo, ổn định an ninh, chính trị tại cộng đồng.

Tính đến 31/12/2018, toàn quốc có 22.861  tăng 3.700  (so với thời điểm Luật  có hiệu lực 31/7/2013); thu hút gần 6 triệu thành viên tham gia; tổng số lao động thường xuyên trong  là 1.215.490 người, tăng 115.972 người (so với thời điểm Luật  có hiệu lực 31/7/2013); doanh thu bình quân một  là 4,477 tỷ đồng/năm tăng 1,905 tỷ đồng/năm, lãi bình quân của một là  240 triệu đồng/năm tăng 72 triệu đồng/năm, thu nhập bình quân của lao động thường xuyên trong  là 36,6 triệu đồng/năm tăng 15 triệu đồng/năm so với thời điểm Luật  có hiệu lực 31/7/2013 (Báo cáo tổng kết 15 năm thực hiện Nghị quyết số 13-NQ/TW của 63 tỉnh, thành phố).

Hoạt động khu vực KTTT,  có chuyển biến tích cực về quy mô, công nghệ và thị trường. Số lượng các  áp dụng khoa học công nghệ mới, hiện đại vào sản xuất, kinh doanh, tham gia vào sản xuất nông nghiệp công nghệ cao ngày càng nhiều, đặc biệt, các  nông nghiệp đã hoạt động gắn với các sản phẩm chủ lực của vùng, thực hiện liên kết chuỗi, nhiều  liên kết với các siêu thị, doanh nghiệp lớn để mở rộng thị trường tiêu thụ, góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm, khả năng cạnh tranh. Một số  đã chủ động nghiên cứu, mở rộng thị trường, không những trong nước mà còn xuất khẩu.

Theo Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, đã đã xuất hiện các mô hình HTX kiểu mới đa dạng ở nhiều nơi. Năm 2018 cả nước 412 HTX nông nghiệp đã áp dụng kỹ thuật công nghệ cao, tiên tiến vào sản xuất như công nghệ sinh học trong nông nghiệp, công nghệ trong canh tác, nuôi trồng, bảo quản; công nghệ tự động hóa, bán tự động hóa, công nghệ sản xuất vật tư nông nghiệp, công nghệ 4.0.

 Nhiều HTX hoạt động gắn với sản phẩm chủ lực của vùng, thực hiện liên kết với doanh nghiệp theo chuỗi giá trị, trong đó có nhiều mô hình liên kết với các doanh nghiệp xuất khẩu và các siêu thị lớn để mở rộng tiêu thụ sản phẩm; đặc biệt một số HTX có quy mô lớn, phạm vi hoạt động rộng trên phạm vi nhiều tỉnh, doanh thu cao hàng trăm tỷ đồng đã khẳng định được vai trò của kinh tế tập thể trong phát triển nông nghiệp, nông thôn.

 

 “Đây là những dấu hiệu đáng mừng, cho thấy KTTT,  đang phục hồi và phát triển đúng hướng, chứng minh việc ban hành Luật HTX 2012 thay thế luật HTX năm 2003 và những chỉ đạo của Bộ Chính trị trong Kết luận 56-KL/TW ngày 21/02/2013 là hoàn toàn đúng đắn”, Bộ trưởng Dũng nhấn mạnh.

Luật Hợp tác 2012 đang bộc lộ nhiều hạn chế

Luật ban hành, nhưng không có trong văn bản hướng dẫn thực hiện

Tuy nhiên, Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư cũng chỉ rõ, trong quá trình triển khai thực hiện Luật HTX vẫn còn những vướng mắc đáng kể về quy định pháp luật, ảnh hưởng đến sự thành lập và phát triển của HTX.

Nhận định này được làm rõ hơn tại báo cáo tham luận được Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn gửi đến Diễn đàn. Cụ thể, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chỉ rõ, mặc dù, tỷ lệ HTX hoạt động hiệu quả khoảng 55% vào năm 2018, nhưng so với yêu cầu về phát triển HTX nông nghiệp hiện nay thì tỷ lệ này vẫn rất thấp, không đạt yêu cầu đề ra. Quy mô HTX chưa phù hợp, vẫn còn tồn tại nhiều HTX đông thành viên, chủ yếu hoạt động dịch vụ đầu vào; do đông thành viên nên nhiều thành viên không quan tâm đến sự phát triển của HTX, dẫn đến vai trò của các HTX đối với thành viên rất hạn chế.

Số thành viên tham gia HTX so với số hộ nông dân sản xuất riêng lẻ chiếm tỷ lệ không cao nên vai trò của kinh tế tập thể hiện vẫn rất mờ nhạt. Đây là một trong những khó khăn lớn của sản xuất nông nghiệp Việt Nam trước những thách thức về thị trường tiêu thụ sản phẩm cạnh tranh gay gắt hiện nay.

Đã vậy, dù mục đích của Luật HTX 2012 khẳng định HTX không phải là doanh nghiệp, không có hoạt động giống như doanh nghiệp, nhưng một số tên gọi của các cơ quan quản lý điều hành trong HTX thay đổi giống như các cơ quan trong cơ cấu tổ chức của doanh nghiệp được quy định trong Luật Doanh nghiệp 2005 (Đại Hội thành viên, Hội đồng quản trị, Giám đốc HTX) gây nhầm lẫn HTX với các loại hình công ty.

Vấn đề tỷ lệ cung ứng dịch vụ ra thị trường không quá 32% tổng giá trị cung ứng sản phẩm, dịch vụ của HTX đối với lĩnh vực nông nghiệp (Nghị định 193) và sửa đổi thành 50% (Nghị định 107) là quy định cứng, chỉ có thể áp dụng đối với một số số HTX, nhưng đem áp dụng cho tất cả các HTX đang gây khó khăn cho hoạt động sản xuất kinh doanh của nhiều HTX.

Đặc biệt, vấn đề tỷ lệ góp vốn của các thành viên được quy định không quá 20% vốn điều lệ của HTX và không quá 30% vốn điều lệ của liên hiệp HTX đang gây rất nhiều khó khăn cho tổ chức và hoạt động của HTX khi cần huy động vốn của thành viên có điều kiện góp vốn, trong khi không huy động thêm được vốn góp của thành vên ít vốn.

 Cơ chế chính sách được Luật Hợp tác xã ban hành, nhưng không có trong văn bản hướng dẫn thực hiện (hỗ trợ chế biến vận dụng theo văn bản đã có nhưng không có nội dung để hỗ trợ chế biến cho HTX).

Theo Luật, nếu thành viên vi phạm một số quy định sẽ chấm dứt tư cách thành viên, tuy nhiên trong quá trình thực hiện gặp khó khăn do:

Một là, một số thành viên HTX là các cán bộ xã, do đó  không muốn động chạm đến các đối tượng này vì nhiều HTX chịu sự chỉ đạo, định hướng từ Đảng ủy, chính quyền địa phương.

Hai là, HTX không muốn động chạm đến quyền lợi của thành viên đối với phần tài sản không chia.

Ba là, một số HTX có tỷ lệ cung ứng dịch vụ cho khách hàng không là xã viên lớn hơn 50% giá trị sản phẩm dịch vụ của HTX (không đáp ứng quy định của Luật HTX 2012) nên không muốn giảm số lượng thành viên viên, thậm chí còn tìm cách vận động thêm thành viên tham gia vào HTX.

Chính sách được ban hành nhiều nhưng chưa bố trí đủ nguồn lực để thực thi nên hiệu quả thực hiện chính sách chưa cao

Chính sách ban hành nhưng không quy định điều kiện sát thực và cụ thể

Theo Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, chính sách hỗ trợ, ưu đãi đối với HTX được quy định tại nhiều văn bản khác nhau, trong khi khả năng hiểu biết pháp luật của cán bộ và xã viên HTX còn hạn chế nên không tiếp cận được với chính sách hỗ trợ của Nhà nước.

Nhiều chính sách hỗ trợ mang tính cào bằng, chưa có trọng tâm, trọng điểm và thiết thực đối với nhu cầu thực tế của HTX, chưa có chính sách ưu tiên khuyến khích để giải quyết các khó khăn, nhu cầu bức bách của cộng đồng nông dân và các HTX yếu kém.

Đặc biệt, một số chính sách ban hành nhưng không quy định điều kiện sát thực và cụ thể, khi thực hiện gây khó khăn cho HTX, đặc biệt là chính sách về tín dụng và đất đai. Thực tế, các HTX vay được vốn thường phải sử dụng tài sản riêng của cán bộ HTX và thành viên HTX để thế chấp.

“Một số chính sách ưu đãi đối với doanh nghiệp nhưng không có đối tượng áp dụng là HTX”, báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chỉ rõ.

Bên cạnh đó, vẫn còn hạn chế trong tổ chức thực hiện. Điều đáng lưu ý là HTX trong lĩnh vực nông nghiệp phát triển chưa đồng đều giữa các lĩnh vực, vùng miền, địa phương, chưa đáp ứng được yêu cầu của sản xuất hàng hóa lớn và thị trường. Một số lĩnh vực có tiềm năng phát triển (lâm nghiệp, đánh bắt thủy, hải sản) nhưng số lượng HTX còn ít.

Công tác quản lý nhà nước đối với HTX nông nghiệp hiện nay còn một số bất cập, như: công tác quản lý nhà nước đối với HTX nói chung và HTX nông nghiệp thiếu sự thống nhất; có sự chồng chéo về chức năng, nhiệm vụ quản lý nhà nước giữa các cơ quan; phân định chức năng, nhiệm vụ không rõ ràng nên có hiện tượng chồng lấn, trùng lặp trong việc triển khai thực hiện; thiếu sự phối hợp, triển khai nhiệm vụ giữa các cơ quan.

Điều đáng lưu ý là tổ chức bộ máy, cán bộ chuyên trách quản lý nhà nước về hợp tác vừa thiếu vừa yếu. Trong khi đó công tác đào tạo, bồi dưỡng cho đội ngũ này còn hạn chế.

Đặc biệt, công tác kiểm tra, giám sát, kiểm toán hoạt động của HTX còn nhiều hạn chế. Một số địa phương chưa quan tâm chỉ đạo, hướng dẫn để thực hiện việc giải thể các HTX đã ngừng hoạt động; chưa chủ động tháo gỡ khó khăn, vướng mắc khi thực hiện giải thể mà còn trông chờ vào sự chỉ đạo của Trung ương.

Một hạn chế nữa được chỉ ra là nhận thức về HTX và nhiệm vụ quản lý nhà nước về HTX của chính quyền địa phương còn hạn chế dẫn đến có nơi can thiệp sâu vào hoạt động của HTX; nhưng ngược lại, cũng có nhiều địa phương thiếu quan tâm hoặc buông lỏng quản lý đối với HTX.

Chính sách được ban hành nhiều nhưng chưa bố trí đủ nguồn lực để thực thi nên hiệu quả thực hiện chính sách chưa cao.

Chế độ báo cáo cho cơ quản lý nhà nước về HTX không được thực hiện đầy đủ thường xuyên, nhất là báo cáo về tình hình hoạt động và tài chính của các HTX theo quy định.

Cần sửa đổi Luật phù hợp với tình hình và điều kiện phát triển mới

Bộ Nông nghiệp và PHát triển nông thôn cho rằng, để hạn chế các vướng mắc trên, thời gian tới, cần phân định rõ chức năng, nhiệm vụ quản lý nhà nước và hỗ trợ HTX nông nghiệp và chỉ đạo các địa phương thực hiện thống nhất. Trên cơ sở đó củng cố chức năng quản lý nhà nước về kinh tế hợp tác trong nông nghiệp và bố trí cán bộ chuyên trách tại các Chi cục Phát triển nông thôn và Phòng nông nghiệp và phát triển nông thôn cấp huyện.

Nghiên cứu bổ sung, sửa đổi Luật HTX phù hợp với tình hình và điều kiện phát triển mới, cụ thể như: Xác định rõ vai trò, vị trí của kinh tế hộ và pháp nhân là doanh nghiệp tham gia trong HTX nông nghiệp. Nghiên cứu điều chỉnh tăng tỷ lệ vốn góp tối đa của thành viên lên trên 20% để khuyến khích tăng nguồn vốn huy động cho HTX. Bổ sung các chính sách bảo hiểm cho HTX và thành viên (bảo hiểm xã hội, bảo hiểm nông nghiệp).

Ngoài ra, cần rà soát, tháo gỡ khó khăn về chính sách ưu đãi, hỗ trợ HTX liên quan đến thuế, tín dụng, đất đai…; bố trí dòng ngân sách riêng để chủ động thực hiện chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế tập thể, HTX theo các Nghị định của Chính phủ.

Bộ cũng cho rằng, Chính phủ trước mắt cần ban hành Nghị quyết chuyên đề về phát triển HTX nông nghiệp trong Tái cơ cấu ngành nông nghiệp và Xây dựng Nông thôn mới nhằm tập trung chỉ đạo các bộ, ban, ngành trung ương và địa phương vào cuộc hỗ trợ, thúc đẩy HTX nông nghiệp phát triển, phấn đấu đạt được các mục tiêu đã đề ra trong thời gian qua.

“Tiếp đến, trên cơ sở tổng kết đánh giá kết quả thực hiện Nghị quyết, Chính phủ sẽ ban hành Nghị định về HTX nông nghiệp để tập trung khắc phục những bất cập, tồn tại và có những cơ chế, chính sách đồng bộ hỗ trợ HTX nông nghiệp phát triển hiệu quả phù hợp với bối cảnh và tình hình triển khai thực hiện Tái cơ cấu ngành nông nghiệp và xây dựng Nông thôn mới giai đoạn tiếp theo”, báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chỉ rõ./.

Phương Anh
* Ý kiến bạn đọc
* Tin đáng chú ý
* Các tin liên quan