Cập nhật ngày 30/11/-1 - 00:00:00

           

Xây thủy điện: phải nhìn từ lợi ích của người dân

- Việc tìm một tiếng nói chung về việc chia sẻ lợi ích cũng như các vấn đề liên quan đến công tác bồi thường, tái định cư… giữa các chủ đầu tư dự án thủy điện, người dân trong vùng ảnh hưởng luôn là bài toán đau đầu với các các nhà quản lý và khoa học.

Từ câu chuyện “được – mất” của thủy điện

Ngày 3/9/2013, Tạp chí Kinh tế và Dự báo đã đăng tải bài viết "Đập thủy điện và tác hại với người dân 2 bên bờ sông Meekong". Cũng là những vấn đề như thủy điện ở 2 bên bờ Mekong đã nêu trong bài viết này, thì hiện nay, vấn đề ở thủy điện ở Việt Nam được nêu trong một hội thảo gần đây, lại một lần nữa lại gióng lên hồi chuông cảnh báo về những bất cập trong xây dựng thủy điện và việc tìm lời giải đảm bảo lợi ích hài hòa cho các bên không phải là điều đơn giản.

Không thể phủ nhận, thủy điện góp phần quan trọng trong chiến lược an ninh năng lượng quốc gia. Tuy nhiên, sự phát triển của thủy điện miền Trung đã gây ra nhiều tác động xấu tới sinh kế, an sinh xã hội của các cộng đồng tái định cư (TĐC) và dân cư vùng hạ lưu.

Việc phát triển thủy điện tại miền Trung cũng gây nhiều bất cập trong chính sách và thực hiện TĐC. Hiện công tác vận hành hồ chứa cũng gây nhiều hậu quả đến môi trường sinh thái và đời sống của người dân. Đặc biệt là trong việc thông tin về xả lũ, điều tiết nước chưa kịp thời, chính xác đến người dân.

Trong bài viết "Thủy điện và bài toán sinh kế cho người dân" trên Báo Điện tử Chính phủ ngày 4/10/2013, ông Đặng Phong, PGĐ. Sở Tài chính Quảng Nam cho rằng, báo cáo đánh giá tác động môi trường của các thủy điện là không đáng tin. Ông phát biểu: “Việc đền bù cho người dân trong vùng dự án là những tài sản hữu hình; nhưng tài sản vô hình là văn hóa, là phong tục tập quán của đồng bào dân tộc mất đi không bao giờ thấy được và lấy lại được”.

Còn trong bài viết "Đã đến lúc thủy điện chia sẻ lợi ích với người dân" được đăng tải trên Dân trí ngày 4/10/2013, ông Nguyễn Minh Tuấn, chuyên gia thủy lợi (Sở NN-PTNT Quảng Nam) cho biết việc đánh giá tác động môi trường của các thủy điện đang mang nặng tính hình thức, đặc biệt là các thủy điện vừa và nhỏ. Theo ông Tuấn, không có công trình thủy lợi, thủy điện nào là an toàn tuyệt đối cả, như thủy điện Sông Tranh 2 thì vừa rò rỉ vừa gây động đất kích thích, gây bất an cho người dân.

Nói về vấn đề “được và mất” của thủy điện, đại diện Sở NN-PTNT Quảng Nam – ông Nguyễn Minh Tuấn - cho rằng, bên cạnh những mặt được của thủy điện, thì các khu TĐC quy hoạch chưa hợp lý, như: bố trí TĐC vào các khu vực rừng phòng hộ, không bố trí đủ đất sản xuất cho người dân tái định cư; ngoài việc phải mất rừng để xây dựng các khu tái định cư thì việc người dân phải chuyển đến nơi ở mới thiếu đất sản xuất, đất đai xấu hơn, sản xuất không ổn định, xây dựng chuồng trại chăn nuôi… dẫn đến việc rừng tiếp tục bị xâm hại.

Tại một số dự án thủy điện, việc xây dựng nhà TĐC chất lượng không đảm bảo, không phù hợp với phong tục, tập quán của người dân địa phương nên người dân ít sử dụng nhà mà phải khai thác gỗ xây dựng lại nhà cửa mới để ở, gây lãng phí và mất rừng rất nhiều.

Công tác phối hợp giữa chủ đầu tư với các ban, ngành có chức năng lập quy hoạch, bố trí đất sản xuất cho người dân mất đất để xây dựng công trình chưa chặt chẽ và hợp lý.

Phần lớn người bị thu hồi đất có trình độ học vấn thấp, hoặc đã lớn tuổi nên việc đào tạo nghề, chuyển đổi nghề nghiệp gặp nhiều khó khăn; kể cả việc tuyển dụng vào làm tại các doanh nghiệp cũng gặp khó khăn do trình độ lao động không đáp ứng yêu cầu của doanh nghiệp; Chính sách đào tạo nghề và giải quyết việc làm còn nhiều nan giải, thiếu tính đa dạng, chưa phù hợp với điều kiện thực tiễn của địa phương và tập quán của người dân.

Bên cạnh đó, tính công khai, dân chủ trong tổ chức thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và TĐC tại một số địa phương chưa đảm bảo theo quy trình, quy định. Chưa tổ chức được nhiều cuộc đối thoại trực tiếp với nhân dân trong vùng dự án để kịp thời xử lý những vướng mắc, giải quyết tâm tư và bức xúc của nhân dân trong vùng thực hiện dự án.

Đâu là lời giải?

Trước hết, phải nhìn nhận rằng, xây thủy điện là điều phải làm, nhưng làm thế nào để có thể đảm bảo lợi ích hài hòa, và điều kiện tiên quyết là, phải lấy dân làm gốc.

Theo đó, chủ đầu tư thủy điện cần chia sẻ lợi ích, chia sẻ lợi nhuận để phục vụ sinh kế lâu dài cho người dân. Đồng thời, nhà quản lý, các đơn vị phải xây dựng cơ chế quản lý nguồn nước tổng hợp trên cơ sở lưu vực sông, đồng thời, thúc đẩy phát triển và sử dụng các nguồn năng lượng tái tạo một cách bền vững.

Theo nhiều chuyên gia nước ngoài chia sẻ, ở một số quốc gia, trước đây làm nhà máy năng lượng gió, thủy điện hay mặt trời đều có kế hoạch tham khảo ý kiến của các bên liên quan. Ở đây người dân mong chờ được chia sẻ lợi ích từ việc phát triển các dự án thủy điện, chính vì vậy cần có sự bàn bạc giữa chủ đầu tư và chính quyền về một cơ chế, chia sẻ lợi ích, tính toán giá trị mà người dân mất đi một cách lâu dài.

Đặc biệt, khi xây dựng các công trình thủy điện lớn cần có ý kiến tham vấn của người dân trước khi đầu tư. Quốc hội, Chính phủ cần sửa đối chính sách liên quan đến thủy điện nên đặt lợi ích người dân, cộng đồng lên trên hết.

Tựu chung, 5 kiến nghị liên quan đến thủy điện cần được các cơ quan chức năng thực thi như sau:

1. Tham vấn cộng đồng cần được thực hiện đúng thực chất. Cần xây dựng và phát triển các mạng lưới các tổ chức xã hội dân sự nhằm hỗ trợ các cộng đồng tham gia có hiệu quả trong quá trình phát triển thủy điện. Người dân cần được đảm bảo tiếp cận thông tin đầy đủ và hiểu bản chất nội dung các dự án thủy điện.

2. Cần phải đặt lợi ích cộng đồng lên trên khi quyết định phê duyệt dự án thủy điện; cần có cơ chế chia sẻ lợi ích của thủy điện để đảm bảo ổn định sinh kế cho người dân.

3. Chính quyền và nhân dân các tỉnh có thủy điện cần xem xét và rút ra bài học hiện tại, cẩn trọng xem xét toàn diện các vấn đề đối với thủy điện…

4. Các nhà đầu tư thủy điện cần phải thực hiện đúng các cam kết bảo vệ môi trường, đảm bảo thông tin kịp thời tình hình điều tiết nước để đảm bảo sự an toàn cho cộng đồng.

 

 

 

5. Các ngành liên quan cần quyết tâm và nỗ lực để tiến hành kiểm tra công tác bảo vệ môi trường và xử lý nghiêm các vụ vi phạm các cam kết…

Lê Vân
* Ý kiến bạn đọc
* Tin đáng chú ý
* Các tin liên quan