Cập nhật ngày 13/10/2014 - 17:35:40

           

Làm sống dậy tinh thần kinh doanh của doanh nhân Việt Nam

- Trong bối cảnh khó khăn hiện nay, nhiều doanh nhân đã buộc phải lựa chọn giải pháp “án binh bất động”, bởi càng đầu tư doanh nghiệp càng thua lỗ, càng có nguy cơ phá sản…

Song, chính môi trường đó đã góp phần tích cực khơi dậy tinh thần kinh doanh, khuyến khích các doanh nhân nỗ lực khẳng định mình, đóng góp cho đất nước.

Ngày doanh nhân” -13/10 hàng năm - chính là cột mốc quan trọng đánh dấu sự thừa nhận của xã hội đối với bộ phận doanh nhân trong nước, mà đại đa số họ đều là những người mới, những người trẻ tuổi. Việc thừa nhận những đóng góp của giới doanh nhân hay tôn vinh họ là việc làm cần thiết, góp phần kích thích sự phát triển lớn mạnh của lực lượng doanh nhân.

Tinh thần doanh nhân đang xuống rất thấp

Cùng với những diễn biến không thuận sau sự kiện Trung Quốc đặt dàn khoan Hải Dương 981 ở Biển Đông, thì sự ngưng trệ, đình đốn kéo dài của tình hình sản xuất, kinh doanh đang là mối lo thực sự về sự đói nghèo và tụt hậu của đất nước trong tương lai không xa.

Bối cảnh kinh tế và môi trường kinh doanh có nhiều bất ổn như hiện nay đã và đang tác động tiêu cực đến doanh nhân và cộng đồng doanh nghiệp. Tâm lý co cụm, thu hẹp quy mô sản xuất, hạn chế việc mở rộng các lĩnh vực, ngành nghề, không dám đổ vốn đầu tư, phát triển sản xuất để đảm bảo sự an toàn cho đồng vốn… Tinh thần kinh doanh đang xuống rất thấp. Điều này thể hiện qua những nội dung sau:

Tỷ lệ doanh nghiệp ngừng hoạt động và giải thể cao. Trong năm 2013, cả nước có 76.955 doanh nghiệp đăng ký thành lập mới với số vốn đăng ký 398.681 tỷ đồng, tăng 10,1% về số doanh nghiệp và giảm 14,7% về số vốn đăng ký so với cùng kỳ năm trước. Cũng trong năm này, cả nước có 60.737 doanh nghiệp giải thể và ngừng hoạt động (trong đó, số doanh nghiệp hoàn thành thủ tục giải thể là 9.818 doanh nghiệp, số doanh nghiệp gặp khó khăn và rơi vào trạng thái tạm ngừng hoạt động là 50.919 doanh nghiệp) tăng 11,9 % so với cùng kỳ năm trước. Số doanh nghiệp gặp khó khăn rơi vào tình trạng ngừng hoạt động nay quay trở lại hoạt động tăng dần theo các tháng trong năm 2013, tổng số là 14.402 doanh nghiệp.

Riêng trong 9 tháng đầu năm 2014, Cục Quản lý Đăng ký Kinh doanh, Bộ Kế hoạch và Đầu tư cho biết, cả nước có 53.192 doanh nghiệp đăng ký thành lập mới với tổng số vốn đăng ký là 320.349 tỷ đồng, giảm 8,7% về số doanh nghiệp, song tăng 13,9% về số vốn đăng ký so với cùng kỳ năm trước.

Số doanh nghiệp gặp khó khăn buộc phải giải thể hoặc đăng ký tạm ngừng hoạt động có thời hạn, ngừng hoạt động chờ đóng mã số doanh nghiệp của cả nước là 48.330 doanh nghiệp, tăng 13,8% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó: có 7.027 doanh nghiệp đã hoàn thành thủ tục giải thể; 8.440 doanh nghiệp đăng ký tạm ngừng hoạt động có thời hạn; 32.863 doanh nghiệp ngừng hoạt động chờ đóng mã số doanh nghiệp hoặc không đăng ký.

Một số ngành đang tiến hành tái cơ cấu mạnh mẽ, thể hiện qua sự biến động tăng số lượng doanh nghiệp gia nhập, cũng như số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường so với cùng kỳ năm trước, như: nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản (thành lập mới tăng 26,2%; dừng hoạt động tăng 6,8%); Kinh doanh bất động sản (thành lập mới tăng 23,4%, dừng hoạt động tăng 9,3%)... Một số ngành vẫn còn gặp nhiều khó khăn so với cùng kỳ năm trước, như: Bán buôn, bán lẻ; Sửa chữa ô tô, xe máy; Dịch vụ việc làm; Du lịch; Xây dựng...

Theo nghiên cứu của VCCI, đến hết năm 2013, tỷ lệ các doanh nghiệp quy mô nhỏ và siêu nhỏ (xét theo quy mô lao động), tiếp tục có xu hướng tăng lên, từ 94% lên 95,8%. Điều này cho thấy, việc tăng số lượng doanh nghiệp đăng ký thành lập và mở rộng quy mô doanh nghiệp ở đâu đó chưa đi kèm với việc tăng số lượng việc làm mới. Số liệu do Cục Quản lý Đăng ký kinh doanh cho biết, lao động dự kiến được tạo việc làm tại các doanh nghiệp thành lập mới trong 9 tháng đầu năm 2014 giảm 0,9% so với cùng kỳ năm trước, chỉ đạt 795,2 nghìn lao động.

Ngay cả những doanh nghiệp tư nhân đang hoạt động cũng đang gặp một số vấn đề. Một khảo sát của VCCI phỏng vấn khoảng 500 doanh nghiệp trong nửa đầu năm nay cho thấy điều này. Trả lời câu hỏi về kế hoạch doanh thu trong nửa đầu năm 2014, chỉ có gần 22% doanh nghiệp cho biết, họ hoàn thành kế hoạch, 28% doanh nghiệp đạt trên 90% kế hoạch, hơn 16% doanh nghiệp đạt trên 70% kế hoạch và có hơn 34% doanh nghiệp đạt dưới 70% kế hoạch.

Điều đáng nói là, trong lúc các doanh nghiệp trong nước co cụm, thu hẹp quy mô sản xuất, thì các doanh nghiệp đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam, nhờ nguồn vốn ổn định từ các công ty mẹ lại phát triển, duy trì được hiệu quả kinh doanh, tăng doanh số và thị phần.

 Những kinh nghiệm quý từ nước Mỹ

Calvin Coolidge, Tổng thống Hoa Kỳ trong thời kỳ "đầy biến động" - thập niên 1920, đã có tuyên bố nổi tiếng rằng "công việc chính của Hoa Kỳ là kinh doanh". Trong 100 năm đầu tiên sau ngày lập quốc - cho đến tận những năm 1880 - có thể khẳng định rằng sự sống động của Hoa Kỳ chính là sự sống động của các doanh nghiệp nhỏ bởi lẽ gần như tất cả mọi doanh nghiệp trong những năm đó đều có quy mô nhỏ.

Tại Mỹ, các nhà hoạch định chính sách đã không ngừng tìm cách hài hòa giữa việc đề cao những lợi ích mà các doanh nghiệp lớn mang lại cho họ với sự trân trọng dành cho chủ doanh nghiệp nhỏ. Năm 1887, Quốc hội Hoa Kỳ đã ban hành Đạo luật Thương mại Liên bang để điều tiết các tuyến đường sắt, một phần là để bảo vệ các doanh nghiệp nhỏ trước hiện tượng được coi là độc quyền tự nhiên. Sau đó, Đạo luật Chống độc quyền Sherman (1890) và Đạo luật Chống độc quyền Clayton (1914) đã tìm cách ngăn chặn các công ty lớn thao túng thị trường. Kế đến, Đạo luật Robinson-Patman ban hành năm 1936 và Đạo luật Miller-Tydings ban hành năm 1937 đã tìm cách kìm hãm những chuỗi cửa hàng bán lẻ quy mô lớn.

Năm 1953, các nhà lập pháp đã có cách tiếp cận khác, họ đã thiết lập Cơ quan Hỗ trợ Doanh nghiệp nhỏ (SBA) - một cơ quan thuộc chính quyền liên bang giúp đào tạo, đảm bảo nguồn vốn và hợp đồng đất đai của các doanh nghiệp nhỏ với các cơ quan chính phủ, đồng thời giúp họ huy động vốn vay.

Điều đáng chú ý là SBA không thực sự cho vay, mà chỉ bảo lãnh cho các khoản vay. Các ngân hàng sẽ dễ cho những doanh nghiệp mới khá rủi ro vay hơn khi họ biết SBA và Chính phủ Hoa Kỳ bảo lãnh việc trả nợ, nhất là khi người vay không trả được. Kết quả là, từ những năm 1880 đến nay, số lượng doanh nghiệp nhỏ ở Mỹ tỷ lệ thuận với tăng dân số. Nền kinh tế Hoa Kỳ luôn năng động nhờ có tới 99% doanh nghiệp là các doanh nghiệp nhỏ.

Có rất nhiều yêu cầu cần thiết để tạo ra một nền kinh tế thành công với sự phát triển của doanh nghiệp nhỏ, nhưng chắc chắn yêu cầu quan trọng là phải có những doanh nhân dám khởi sự doanh nghiệp mới. Để thực hiện điều đó, người dân phải có khả năng được học kỹ năng kinh doanh. Chính phủ đã thực hiện nhiều giải pháp để giúp họ thực hiện điều này, như:

- Xây dựng "vườn ươm doanh nghiệp": Vườn ươm doanh nghiệp là cơ sở giúp những doanh nghiệp mới bắt đầu có chỗ để phát triển. Thông thường, những vườn ươm doanh nghiệp này gắn liền với các trường đại học. Các giáo sư và các chuyên gia khác dành thời gian và chuyên môn của họ để dạy cho những doanh nhân mới mọi thứ, từ bán hàng, tiếp thị cho tới luật pháp và thuế. Khi những ông chủ doanh nghiệp nhỏ tương lai này đã kết thúc khóa học kinh doanh cấp tốc đó, họ sẽ khởi sự doanh nghiệp của mình, còn những doanh nhân mới sẽ lại đến và thế chỗ của họ. Chính phủ có thể tạo động lực tài chính dành cho các trường đại học để xây dựng những vườn ươm doanh nghiệp ngay trong khuôn viên của trường.

- SBA có các khóa đào tạo trực tuyến, giảng dạy kỹ năng và ý tưởng kinh doanh cho bất kỳ ai có thể truy cập Internet qua địa chỉ http://sba.gov/training/coursestake.html.

Ngoài ra, không giống như ở nhiều quốc gia khác, thất bại trong kinh doanh ở Hoa Kỳ không bị coi là xấu. Trên thực tế, Luật Phá sản của Hoa Kỳ được xây dựng để sao cho những người thất bại trong kinh doanh lại được khuyến khích tiếp tục theo đuổi công việc kinh doanh của mình.

Rất nhiều trong số các doanh nhân Hoa Kỳ thành đạt đã bị phá sản khi họ mới bắt đầu kinh doanh, trong đó bao gồm cả các ông trùm tư bản, như: John Henry Heizn, Henry Ford của công ty Ford và Phineas Barnum, người thành lập rạp xiếc ở Mỹ. Tất cả những người này đương nhiên đã trở nên rất giàu có, một phần là do họ đã có cơ hội thử kinh doanh, thất bại, sau đó họ bắt đầu kinh doanh lại từ đầu.

Hệ thống tín dụng và các đối tác tham gia hệ thống này đã hỗ trợ cho các doanh nghiệp nhỏ và tinh thần kinh doanh của họ.  Ở Hoa Kỳ có sẵn một nguồn tín dụng không tuân thủ các chuẩn mực quốc tế để rất nhiều người Mỹ trung lưu có thể vay 50.000 USD hoặc hơn, mà không phải thế chấp. Nhiều doanh nhân đã bắt đầu khởi nghiệp từ những nguồn vốn này.

Nhờ có phong trào khởi nghiệp mạnh mẽ, nên Hoa Kỳ đã có mức tăng trưởng cao và thu lợi nhiều hơn từ các đóng góp của các doanh nghiệp khởi nghiệp thành công. Xét ở góc độ nào đó, tinh thần kinh doanh hiển hiện ở khắp mọi nơi ở Hoa Kỳ.

Tổng thống Obama cũng đã phải thừa nhận tầm quan trọng của khởi nghiệp đối với nền kinh tế toàn cầu và thông qua sáng kiến nước Mỹ khởi nghiệp vào ngày 31/10/2010. Chính cuộc cách mạng khởi nghiệp đã giúp nước Mỹ vượt qua cuộc khủng hoảng tài chính 2008-2010.

 Chúng ta phải làm gì để khơi dậy lại tinh thần kinh doanh?

Trong bối cảnh đó, việc phải khơi dậy tinh thần kinh doanh, thực hiện cuộc cách mạng khởi nghiệp là vô cùng quan trọng. Việt Nam có thể sử dụng một số kinh nghiệm từ Mỹ để khơi dậy lại tinh thần này, cụ thể:

- Cần tiếp tục kiên trì thực hiện ổn định kinh tế vĩ mô; tạo điều kiện ổn định, tạo niềm tin cho người dân và doanh nghiệp bỏ vốn vào kinh doanh.

- Xóa bỏ độc quyền, thực hiện bình đẳng (không có chính sách ưu tiên cho các đơn vị nhà nước, tập đoàn và tổng công ty) cho doanh nghiệp tiếp cận các nguồn lực phục vụ cho phát triển kinh doanh; tiếp cận về đất đai, về ngân hàng… thực hiện Việt Nam là một nước thực sự kinh tế thị trường.

- Cần thực hiện một cuộc cách mạng khởi nghiệp kinh doanh tại Việt Nam với quy mô (chỉ tiêu đặt ra) từ đây đến năm 2020, chỉ tiêu có 2 triệu doanh nghiệp khởi nghiệp kinh doanh tại Việt Nam. Theo đó, Chính phủ nên có những chính sách hỗ trợ khởi nghiệp, như: xây dựng nhiều “vườn ươm doanh nghiệp” thông qua việc hỗ trợ tài chính dành cho các trường đại học để xây dựng những vườn ươm doanh nghiệp ngay trong khuôn viên của trường; xây dựng các khóa học trực tuyến miễn phí về kinh doanh; tạo cơ chế hỗ trợ tín dụng khởi nghiệp…

- Xây dựng và hình thành một hệ thống chính sách kinh tế hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam như:

(i) Giảm thuế thu nhập doanh nghiệp còn 20%; có chính sách miễn giảm cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa trong giai đoạn đầu thành lập công ty. Đơn cử, một năm đầu không phải nộp thuế thu nhập doanh nghiệp; hoặc khoán nộp trong năm đầu, tỷ lệ thấp.

(ii) Nhà nước tạo điều kiện cơ chế thông thoáng hình thành hệ thống quỹ đầu tư mạo hiểm; hình thành cơ chế bảo lãnh giúp cho doanh nghiệp nhỏ và vừa có đề án kinh doanh hiệu quả được vay tín chấp (có thể theo tỷ lệ doanh nghiệp có vốn 50%, Nhà nước (các quỹ đầu tư…) cho vay tín chấp 50%) (50/50); có giới hạn quy mô vay vốn tín chấp, (tối đa không vay quá 10 tỷ đồng) chủ yếu giúp các doanh nghiệp khởi nghiệp kinh doanh…

- Hình thành một hệ thống luật pháp bảo vệ doanh nghiệp yên tâm làm ăn chân chính. Cần học tập tinh thần của người Mỹ trong việc thực hiện Luật Phá sản năm 2014 vừa mới được ban hành vào tháng 6/2014 để sao cho những người thất bại trong kinh doanh lại được khuyến khích tiếp tục theo đuổi công việc kinh doanh của mình./.

 

Tài liệu tham khảo:
1. Cục Quản lý Đăng ký Kinh doanh, Bộ Kế hoạch và Đầu tư (2014). Báo cáo Tình hình đăng ký doanh nghiệp tháng 9 và tháng 9 năm 2014
2. VCCI (2014). Báo cáo Thường niên doanh nghiệp Việt Nam 2013, Nxb Thông tin truyền thông, Hà Nội
3. VCCI-VBIS (2014). Khảo sát động thái doanh nghiệp Việt Nam 6 tháng đầu năm 2014
4. Nathalie Martin (2006). Luật Phá sản của Hoa Kỳ khuyến khích chấp nhận sự rủi ro và tinh thần doanh nhân, truy cập từ http://vietnamese.vietnam.usembassy.gov/doc_ej0106_iv.html

CEO. Đặng Đức Thành
Chủ nhiệm Câu lạc bộ các nhà kinh tế (VEC)
Ủy viên BCH Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI)
(Theo Tạp chí Kinh tế và Dự báo số 19/2010)

 

* Ý kiến bạn đọc
* Tin đáng chú ý
* Các tin liên quan