Cập nhật ngày 13/03/2014 - 14:28:49

           

Nâng cao hơn nữa mối quan hệ kinh tế Việt Nam – Nhật Bản

- Nhân dịp Chủ tịch nước Trương Tấn Sang và phu nhân sẽ thăm chính thức cấp nhà nước Nhật Bản từ ngày 16-19/3/2014 theo lời mời của Nhật Hoàng Akihito, Tạp chí Kinh tế và Dự báo xin trân trọng gửi tới quý bạn đọc bài viết của ông Atsusuke Kawada, Trưởng đại diện văn phòng JETRO Hà Nội về mối quan hệ tốt đẹp giữa Nhật Bản và Việt Nam ,

Có thể nói rằng mối quan hệ giữa Việt Nam – Nhật Bản mà hai quốc gia vừa kỷ niệm 40 năm ngày thiết lập vào năm 2013, hiện đang ở thời kỳ rực rỡ nhất từ trước tới nay.

Trên phương diện chính trị, Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe đã chọn Việt Nam là đất nước tới thăm trong chuyến công du nước ngoài đầu tiên của mình vào tháng 1 năm ngoái. Thủ tướng Việt Nam Nguyễn Tấn Dũng cũng đã dự Hội nghị thưởng đỉnh ASEAN – Nhật Bản tại thủ đô Tokyo và hội đàm với Thủ tướng Nhật Bản, hướng tới phát triển hơn nữa mối quan hệ giữa hai quốc gia vào tháng 12 năm ngoái. Trên phương diện kinh tế, hợp tác kinh tế từ Nhật Bản cũng như vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài từ Nhật Bản vào Việt Nam đều tăng lên.

Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng hội đàm với Thủ tướng Shinzo Abe, ngày 15/12/2013

Ngoài ra, không chỉ số người Nhật Bản tới Việt Nam tăng, mà số người Việt Nam tới Nhật Bản trong đó có lưu học sinh (hiện đang đứng thứ 2, sau Trung Quốc) cũng tăng lên, cho thấy mối giao lưu giữa hai dân tộc cũng đang có những bước tiến vững chãi.     

Doanh nghiệp Nhật Bản tích cực đầu tư vào Việt Nam

Ở lĩnh vực kinh tế, nhìn chung, đầu tư vào Việt Nam của các doanh nghiệp Nhật Bản đang tăng lên. Số dự án đầu tư trong năm 2013 của doanh nghiệp Nhật Bản là 416 dự án, với tổng vốn đầu tư lên tới 5,7 tỷ USD (bao gồm cả những dự án mới, cũng như phần tăng vốn từ những dự án đang triển khai), 2 năm liên tiếp đứng thứ nhất trong đầu tư vào Việt Nam (xem chú thích). Hiện nay, tính cả các văn phòng đại diện thì có hơn 2.000 doanh nghiệp Nhật Bản đã có mặt tại Việt Nam. Theo con số thống kê vào cuối tháng 1/2014, tổng số doanh nghiệp Nhật Bản là hội viên của Hiệp hội Doanh nghiệp Nhật Bản tại Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng là 1.294 doanh nghiệp, đứng thứ 2 sau Thái Lan (1.534 doanh nghiệp) trong số 10 quốc gia của khu vực Đông Nam Á.  

Có thể kể ra những lý do để doanh nghiệp Nhật Bản lựa chọn Việt Nam là quốc gia để đầu tư như sau:

(1) Giá nhân công tương đối rẻ (Lương công nhân tối thiểu tại khu vực đô thị, ngoại ô ở mức cao nhất) là 2.700.000 đồng (1USD = khoảng 21.000 đồng), cộng thêm các trợ cấp thì con số này là khoảng 4.000.000 đồng);

 (2) Độ tuổi trung bình là khoảng 30, có thị trường rộng lớn với dân số lên tới 90 triệu người;

 (3) Có khả năng mở rộng thị trường trong khu vực Đông Nam Á do kết nối kinh tế trong khu vực;

 (4) Ổn định về chính trị và xã hội;

 (5) Người Việt Nam cần cù chăm chỉ, việc tìm kiếm lao động cũng tương đối dễ dàng;

 (6) Người Việt Nam và người Nhật Bản dễ hiểu nhau hơn (từ kinh nghiệm công tác của tôi tại các quốc gia khác trong khu vực Đông Nam Á).

Ngoài ra, có thể thấy rất nhiều doanh nghiệp đầu tư vào Việt Nam như một thị trường thay thế cho Trung Quốc hay Thái Lan, do lo lắng về những rủi ro trong quan hệ với Trung Quốc hay giá thành cao tại Thái Lan.

 Theo kết quả điều tra về tình hình hoạt động thực tế của doanh nghiệp Nhật Bản do JETRO thực hiện vào tháng 10 và tháng 11/2013, có tới hơn 70% doanh nghiệp Nhật Bản đã đầu tư vào Việt Nam trả lời rằng muốn mở rộng kinh doanh tại Việt Nam trong 1 hay 2 năm tới, với lý do chi phí nhân công của Việt Nam (công nhân, kỹ sư) rẻ hơn một nửa so với Trung Quốc hay Thái Lan.  

Mở rộng khu vực đầu tư tại Việt Nam

Cho tới nay, phần lớn địa điểm đầu tư mà các doanh nghiệp Nhật Bản lựa chọn tại Việt Nam là khu vực cách những nơi nhân viên thường trú người Nhật sinh sống, như: thủ đô Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Thành phố cảng Hải Phòng, thành phố lớn nhất miền Trung -  Đà Nẵng khoảng 1 giờ đi bằng ô tô.

Theo một số liệu đã hơi cũ, khảo sát về địa điểm đầu tư của 1.783 doanh nghiệp Nhật Bản tại thời điểm tháng 9/2012 thì có tới 1.616 doanh nghiệp, chiếm hơn 90% đầu tư vào 8 tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương dưới đây theo thứ tự là: Thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội, Tỉnh Bình Dương, Tỉnh Đồng Nai, Thành phố Hải Phòng, Tỉnh Hải Dương, Tỉnh Bắc Ninh, Thành phố Đà Nẵng.

Theo nhiều doanh nghiệp Nhật Bản, họ không thích đặt địa điểm sản xuất, kinh doanh của mình tại những địa phương nơi mà cơ sở hạ tầng còn thiếu thốn.

Tuy nhiên, hiện nay, tin tưởng vào việc có thể rút ngắn thời gian di chuyển với những kế hoạch phát triển, hoàn thiện hạ tầng như xây dựng mạng lưới đường bộ có sử dụng nguồn vốn hỗ trợ từ Nhật Bản, Hàn Quốc, các nước Châu Âu, Ngân hàng Thế giới, Ngân hàng phát triển châu Á (ADB) của Chính phủ Việt Nam, doanh nghiệp Nhật Bản bắt đầu suy tính tới chuyện mở rộng địa điểm đầu tư ra cả những địa phương xa xôi.

Thêm nữa, cũng có thể thấy động thái mở thêm nhà máy thứ 2, thứ 3 tại các địa phương khác của doanh nghiệp Nhật Bản đã đầu tư vào Việt Nam. Chẳng hạn, nhà sản xuất linh kiện ô tô có nhà máy ở địa điểm cách Hà Nội 1 giờ, quyết định đầu tư thêm một nhà máy cách nhà máy đầu tiên 1 giờ nữa, hay một doanh nghiệp dệt may có nhà máy thứ nhất ở địa điểm cách Hà Nội 2 giờ, quyết định đầu tư thêm một nhà máy cách nhà máy đầu tiên 3 giờ nữa. Doanh nghiệp dệt may đưa ra lý do xây dựng nhà máy thứ 2 ở địa phương xa hơn nữa là: “Chúng tôi cũng đã nghĩ tới chuyện xây dựng nhà máy thứ 2 tại quốc gia khác trong khu vực Đông Nam Á như Campuchia, nhưng sau khi điều tra trên nhiều góc độ thì về tổng thể, đầu tư ở Việt Nam tốt hơn, nên chúng tôi đã đưa ra kết luận này”.

 Ngoài ra, gần đây, cũng có những nhà sản xuất linh kiện đặt trụ sở chính của mình tại Hải Phòng và xây dựng nhà máy tại Quảng Ninh hay Thái Bình.  

Chính quyền địa phương cũng tích cực kêu gọi doanh nghiệp Nhật Bản

 Mặt khác, phía Việt Nam cũng hết sức tích cực trong việc kêu gọi doanh nghiệp Nhật Bản. Ngài Chủ tịch nước Trương Tấn Sang, trong những cuộc tiếp xúc với doanh nghiệp Nhật Bản đầu tư vào Việt Nam, đã nhiều lần nêu mong muốn kêu gọi mức đầu tư hơn 10 tỷ USD từ doanh nghiệp Nhật Bản. Bộ Kế hoạch và Đầu tư (MPI), cơ quan phụ trách thu hút đầu tư từ doanh nghiệp nước ngoài cũng hết sức tích cực trong việc thu hút doanh nghiệp Nhật Bản, Bộ luôn luôn sẵn sàng đón tiếp và giải thích, hỗ trợ cho các đoàn Nhật Bản sang tìm hiểu hay đầu tư. Trong Cục Đầu tư nước ngoài còn có các bộ phận hỗ trợ cho Tỉnh Saitama, Tỉnh Aichi, Liên đoàn kinh tế vùng Kansai, những bộ phận này làm nhiệm vụ hỗ trợ cho việc triển khai hoạt động của các doanh nghiệp đến từ các địa phương trên.

Chính quyền địa phương  cũng đang hết sức nỗ lực để thu hút càng nhiều doanh nghiệp Nhật Bản càng tốt. Có thể thấy sự cạnh tranh của các tỉnh thành trên toàn quốc trong việc thu hút doanh nghiệp nước ngoài, đặc biệt là doanh nghiệp Nhật Bản.  

Có rất nhiều những hoạt động cụ thể hướng tới thu hút doanh nghiệp Nhật Bản được triển khai tại Ủy ban nhân dân các tỉnh. Chẳng hạn, đích thân Ngài Chủ tịch Ủy ban nhân dân Tỉnh Hà Nam – địa phương ở sát ngoại ô Hà Nội đã thiết lập “Đường dây nóng 24/24h cho doanh nghiệp Nhật Bản”. Một vài năm trước, số doanh nghiệp Nhật Bản đầu tư vào Tỉnh Hà Nam không nhiều, nhưng kể từ khi khai thông tuyến đường cao tốc nối Hà Nội với Tỉnh Hà Nam (tháng 6/2012) và hoàn thiện cơ sở hạ tầng cho các Khu công nghiệp thì số doanh nghiệp Nhật Bản đầu tư vào tỉnh đã tăng lên, tới nay, có tổng cộng 45 doanh nghiệp đã đầu tư hoặc đã quyết định đầu tư.

Ngoài ra, Tỉnh Quảng Ninh, nơi có Vịnh Hạ Long – di sản thiên nhiên thế giới – cũng rất tích cực trong việc thu hút doanh nghiệp Nhật Bản. Trong tỉnh hiện nay mới chỉ có 4 doanh nghiệp Nhật Bản hoạt động nhưng từ năm ngoái, Hội đồng tư vấn bao gồm Tổ chức xúc tiến thương mại Nhật Bản (JETRO), Tổ chức hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA), Ngân hàng hợp tác quốc tế Nhật Bản (JBIC), Quỹ giao lưu quốc tế Nhật Bản, một số công ty tư vấn Nhật Bản đã tiến hành các hội nghị tư vấn.

Những vấn đề về môi trường đầu tư

 Tuy nhiên, có một thực tế rằng các doanh nghiệp Nhật Bản đã đầu tư vào Việt Nam vẫn còn đang phải đối mặt với rất nhiều những vấn đề về luật pháp, người lao động, thuế… Theo kết quả điều tra đã trình bày ở trên của Jetro, hơn 60% doanh nghiệp Nhật Bản đã đầu tư vào Việt Nam đưa ra những “rủi ro về môi trường đầu tư”, như: “Hệ thống pháp luật chưa hoàn thiện, việc vận dụng chưa minh bạch”, “Sự phức tạp của thủ tục hành chính (trong cấp phép)”, “Sự phức tạp của chế độ thuế, thủ tục thuế”.

 Đặc biệt, chúng tôi lắng nghe được rất nhiều ý kiến của doanh nghiệp Nhật Bản đánh giá không cao và mong muốn sửa đổi một số quy định khiến cho việc cấp giấy phép lao động cho người nước ngoài trở nên bị kéo dài thời gian của Bộ luật lao động (sửa đổi) có hiệu lực từ 1/11/2013. So với cuộc điều tra lần trước được tiến hành vào năm 2012, tỷ lệ doanh nghiệp Nhật Bản có những mong muốn cải thiện đã tăng lên, cho thấy rằng môi trường đầu tư đang xấu đi.   

 Thêm nữa, về cơ bản, ngành công nghiệp hỗ trợ chưa phát triển tại Việt Nam. Theo kết quả điều tra nói trên, tỉ lệ nguồn cung ứng nội địa về nguyên vật liệu, linh kiện cho doanh nghiệp Nhật Bản đầu tư vào Việt Nam là 32,2%, có tăng lên so với 27,9% theo kết quả điều tra lần trước (năm 2012) nhưng nó vẫn chỉ dừng ở mức thấp so với Trung Quốc (64,2%), Thái Lan (52,7%), Malaysia (42,3%), Indonesia (40,8%). Để giảm giá thành sản xuất, hướng tới nâng cao năng lực cạnh tranh về giá, việc có được nguồn cung nội địa là yếu tố không thể thiếu, do đó chúng tôi mong muốn Chính phủ sẽ có những hỗ trợ (cho vay ưu đãi, chế độ thuế ưu đãi, đào tạo nguồn nhân lực) đối với doanh nghiệp trong ngành công nghiệp hỗ trợ của Việt Nam.  

 Ngoài ra, chúng tôi cũng có nghe được những vấn đề liên quan tới kinh tế vĩ mô của Việt Nam như sự chậm trễ trong cải cách doanh nghiệp nhà nước, nợ xấu của các tổ chức tài chính... Chính phủ Việt Nam đã có những chính sách như tái cơ cấu Tập đoàn Công nghiệp Tàu thủy Việt Nam (VINASHIN), hay thành lập công ty mua bán nợ xấu (tháng 7/2013), nhưng chúng tôi chưa thấy được những bước tiến đáng kể trong việc thực thi những chính sách này. Việc nâng cao tốc độ hướng tới giải quyết vấn đề là hết sức quan trọng. Cần phải nâng cao tính minh bạch bằng công khai thông tin doanh nghiệp, đơn giản hóa, thuận tiện hóa các thủ tục phức tạp.

Kinh nghiệm của Nhật Bản trong quá trình phát triển của Việt Nam

Với vai trò trọng tâm của Đại sứ quán Nhật Bản tại Việt Nam và sự liên kết của các cơ quan Chính phủ, Hiệp hội doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam, “Sáng kiến chung Việt Nam – Nhật Bản” với mục đích cải thiện môi trường đầu tư của Việt Nam đã được thực hiện từ năm 2003 cho tới nay. Hiện nay, giai đoạn 5 (Từ tháng 7/2013 đến tháng 12/2014) đang được chia ra làm 13 lĩnh vực như “Hoàn thiện và vận dụng luật”, “Chế độ thuế”, “Nguồn nhân lực, lao động”, “Dịch vụ”, v.v., và tiếp tục thảo luận để hướng tới việc hiện thực hóa những yêu cầu cải thiện trong từng lĩnh vực.   

Để phát triển mối quan hệ giữa hai quốc gia Việt Nam – Nhật Bản ngày càng gắn bó chặt chẽ hơn, việc áp dụng một cách hiệu quả những kinh nghiệm cho tới nay của Nhật Bản nhằm phát triển kinh tế Việt Nam là vấn đề quan trọng. Tôi cho rằng, hướng tới sự phát triển bền vững, Việt Nam cần tham khảo “Tính tiên tiến”, “Sự tinh tế” nằm sau kinh nghiệm của Nhật Bản, và Nhật Bản cần học hỏi “Tính tăng trưởng”, “Sự chất phác” trong năng lực phát triển tiềm tàng của Việt Nam.  

Từ khi nhận công tác tại Hà Nội, tôi đã nhận ra những kỳ vọng to lớn của Việt Nam dành cho Nhật Bản. Sự hợp tác, hỗ trợ tốt đẹp giữa hai Chính phủ chính là lý do để chúng tôi được lắng nghe về nguyện vọng của nhiều thanh niên, sinh viên Việt Nam “Ước mơ của tôi là đi du học tại Nhật Bản rồi làm việc cho doanh nghiệp Nhật Bản”. Mỗi khi lắng nghe nguyện vọng đó, tôi lại cảm thấy rằng Nhật Bản phải tiếp tục giữ được sức hấp dẫn của bản thân mình cũng như sự tin cậy to lớn của Việt Nam. Nhân chuyến thăm Nhật Bản của Ngài Chủ tịch nước Trương Tấn Sang, tôi hi vọng rằng cùng với sự thấu hiểu lẫn nhau hơn nữa giữa hai quốc gia Việt Nam – Nhật Bản, đây sẽ là cơ hội để Nhật Bản tăng đầu tư vào Việt Nam và tìm kiếm cơ hội tốt nhất cho những hoạt động hướng tới Việt Nam trong tương lai./.

* Ý kiến bạn đọc
* Tin đáng chú ý
* Các tin liên quan