Việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho KCN được các chuyên gia thảo luận tại Tọa đàm “Nhân lực trong khu công nghiệp, khu kinh tế: Thực trạng và giải pháp”, chiều ngày 6/7/2021.

Bàn cách nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho KCN, KKT
Tọa đàm “Nhân lực trong khu công nghiệp, khu kinh tế: Thực trạng và giải pháp" bàn cách nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong KCN

Chất lượng nguồn nhân lực KCN, KKT còn thấp

Phát biểu khai mạc Toạ đàm ông Hoàng Quang Phòng- Phó Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho biết, theo thống kê của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, tính đến cuối tháng 05 năm 2021, trên địa bàn cả nước hiện có 394 KCN và hàng nghìn cụm công nghiệp (CCN) lớn nhỏ được thành lập thu hút hàng chục nghìn lao động đến làm việc quanh mỗi KCN. Trong giai đoạn 2016-2019, KCN, khu kinh tế (KKT) nộp ngân sách trên 400 nghìn tỷ đồng.

Tại một số địa phương, tỷ lệ thu ngân sách nhà nước trên địa bàn KCN, KKT chiếm khoảng trên 60% tổng thu ngân sách nhà nước. Những con số này thực sự ấn tượng, cho thấy môi trường đầu tư tại Việt Nam đã có nhiều bước tiến đáng kể.

Tuy nhiên, một thực trạng đang hiện hữu là chất lượng nguồn lao động của Việt Nam chưa cao so với nhiều nước phát triển trong khu vực. Việc đào tạo nhân lực đáp ứng yêu cầu của cuộc Cách mạng lần thứ 4 chưa triển khai được nhiều. Mạng lưới cơ sở giáo dục nghề nghiệp còn bất cập về ngành nghề, trình độ đào tạo, quy mô nhỏ…

Ông Phòng cho biết sự thiếu hụt các dịch vụ cho người lao động như phúc lợi xã hội, nhà ở cho công nhân, dịch vụ đào tạo, thiếu các hoạt động vui chơi giải trí hay trường mẫu giáo cho con em công nhân… dẫn đến tình trạng là nhiều KCN chưa thu hút được lao động vào làm việc. Đây cũng là nỗi niềm chung của các nhà đầu tư trước khi quyết định rót vốn đầu tư vào các KCN, KKT.

Nhấn mạnh rằng, hiện nay, chất lượng đào tạo chưa đáp ứng được yêu cầu, nguyện vọng của doanh nghiệp, TS. Vũ Xuân Hùng - Vụ trưởng Vụ Đào tạo chính quy - Tổng cục Giáo dục nghề nghiệp khẳng định, trong định hướng phát triển sắp tới của giáo dục nghề nghiệp vấn đề gắn kết doanh nghiệp là yếu tố trọng tâm”.

Theo ông Hùng, thống kê điều tra về nhu cầu sử dụng lao động trong năm 2018 của Bộ Lao động Thương binh và Xã hội, thì lao động không có trình độ chuyên môn chiếm tỷ trọng cao, lao động có trình độ cao đẳng kỹ thuật chiếm tỷ lệ ít. Điều này dẫn đến chất lượng nguồn lao động thấp, không được cải thiện là điều tất yếu.

Hiện mạng lưới giáo dục nghề nghiệp có hơn 1.000 cơ sở trong đó có trên 500 cơ sở giáo dục nghề nghiệp thuộc doanh nghiệp, chủ yếu doanh nghiệp nhà nước. Hình thức hợp tác có nhiều hình thức nhưng mang tính bền vững không có nhiều, đưa học sinh, sinh viên đến doanh nghiệp thực tập là chủ yếu. Hình thức không bền vững khi đào tạo không đi cùng thực tế doanh nghiệp. Hình thức khác như như doanh nghiệp cùng nhà tường tổ chức đào tạo giảng dạy, đánh giá người học trong đào tạo rất thấp.

Điều này chỉ thay đổi khi doanh nghiệp và nhà trường cùng bắt tay phát triển chương trình đào tạo và thời điểm thực tập, thì người học đến doanh nghiệp thực tập. Hình thức hợp tác khác, doanh nghiệp có hợp tác cơ sở giáo dục nghề nghiệp chia 3 loại doanh nghiệp Nhà nước, ngoài Nhà nước và doanh nghiệp đầu tư nước ngoài.

Có những khó khăn xuất phát từ cơ chế

Ở góc độ nhà đầu tư KCN, ông Phạm Hồng Điệp – Chủ đầu tư KCN Nam Cầu Kiền cho biết, hiện vấn đề đào tạo nguồn nhân lực trong KCN và KKT có 2 áp lực.

Thứ nhất, sự kết hợp doanh nghiệp và nhà trường bản chất không có cơ chế. Trong khi, doanh nghiệp rất cần nhà trường đem học sinh đến thực tập hoặc đào tạo tại doanh nghiệp. Nhưng ở đây, quy định, quy chế của Bộ Giáo dục và Đào tạo và Bộ Lao động Thương binh và Xã hội vẫn đưa ra giáo trình đào tạo theo lý thuyết cũ. Điều này hoàn toàn không đáp ứng được yêu cầu doanh nghiệp.

“Chúng tôi là những người đầu tư hạ tầng để thu hút các nhà đầu tư vào trong KCN. Khi tuyển lao động thì 100% phải đào tạo. Ví dụ, các trường đại học, khi học khoa kỹ thuật công nghiệp mà không đưa ra được chương trình đào tạo để các kỹ sư có thể đọc được bản vẽ, thì điều này là vô lý”, ông nói.

Thứ hai, nguồn nhân lực cần kỹ năng về sức khỏe nhưng kỹ năng về thể chất rất hạn chế. Tiếp đó, một việc đơn giản nhất là kỹ năng tin học văn phòng như: excel, word và đào tạo các phần mềm trong doanh nghiệp thì nhà trường lại coi nhẹ và coi việc đó học sinh phải học ở ngoài. Như vậy, không đáp ứng được nhu cầu của doanh nghiệp. Đây là một thực trạng của nguồn nhân lực bây giờ.

“Và lỗi ở đâu thì các nhà quản trị và các cơ quan chức năng phải xoáy vào đó. Chúng tôi làm doanh nghiệp, chúng tôi cần chính sách cởi mở để đưa xuống các doanh nghiệp và các trường đào tạo”, ông Điệp nhấn mạnh.

Ông Phạm Hồng Điệp – Chủ đầu tư KCN Nam Cầu Kiền
Ông Phạm Hồng Điệp, Chủ đầu tư KCN Nam Cầu Kiền
Doanh nghiệp luôn luôn đón tiếp nguồn lao động. Tuy nhiên, cái khó hiện nay là do cơ chế của các Bộ áp chương trình đào tạo giáo dục cho các trường đại học, cao đẳng của nhà nước theo chương trình cũ. Đến khi trao đổi với các lãnh đạo của các trường thì không có chương trình đến các doanh nghiệp.

“Doanh nghiệp rất muốn đón nguồn nhân lực nhưng đang vướng cơ chế và cơ chế này cần tháo gỡ ngay”, ông nói.

Cần nâng cao chất lượng lao động theo đà phát triển công nghệ 4.0

Để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong KCN, ông Hùng cho rằng, giải pháp chung bao gồm: Hoàn thiện, cụ thể hóa các cơ chế, chính sách đối với doanh nghiệp khi tham gia hoạt động giáo dục nghề nghiệp; Xây dựng hệ thống dữ liệu; dự báo nhu cầu lao động qua đào tạo trong các KCN theo ngành, nghề, trình độ đào tạo; Thúc đẩy thực thi cơ chế hợp tác giữa các bên Nhà nước, Nhà trường, Nhà doanh nghiệp; Thu hút người có kinh nghiệm tham gia đào tạo tại cơ sở giáo dục nghề nghiệp; bồi dưỡng cho người dạy tại doanh nghiệp;…

Giải pháp cụ thể, theo ông Hùng đối với các địa phương cần: Xây dựng/nâng cấp hệ thống thông tin lao động, ứng dụng để hình thành cơ sở dữ liện dùng chung về cung- cầu lao động trên địa bàn; Điều phối về cung ứng nhân lực qua đào tạo nghề nghiệp giữa Ban quản lý lao động của KCN, Sở Lao động, Thương binh và Xã hội, đại diện các doanh nghiệp và các cơ sở giáo dục nghề nghiệp trên địa bàn; Hỗ trợ doanh nghiệp trong các KCN, cơ sở giáo dục nghề nghiệp phối hợp, liên kết đào tạo, phát triển nhân lực.

Đối với các KCN: Cung cấp thông tin về nhu cầu sử dụng và tuyển dụng lao động của DoN cho cơ quan quản lý; Chủ động, phối hợp cử kỹ sư, kỹ thuật viên tham gia hoạt động đào tạo với cơ sở giáo dục nghề nghiệp (xây dựng chương trình, giảng dạy, hỗ trợ thiết bị, máy móc....); Tiếp nhận nhà giáo đến tham quan, thực hành, thực tập tại KCN; Tiếp nhận, tạo điều điện cho người học đến học tập, thực hành, thực tập tại KCN; Tuyển dụng lao động qua đào tạo…

Đối với cơ sở giáo dục nghề nghiệp: Hình thành bộ phận kết nối KCN; Tăng cường các điều kiện bảo đảm, nâng cao chất lượng đào tạo; Đưa người học thực hành, thực tập theo hợp đồng liên kết.

Còn ông Nguyễn Văn Bé - Chủ tịch Hiệp hội các doanh nghiệp KCN TP. Hồ Chí Minh lại nhấn mạnh việc nâng cao chất lượng lao động theo khoa học ứng dụng “Chuyển đổi số”.

Dù đào tạo bất cứ ngành nghề nào đều cần bám sát năng lực và kỹ năng ưu việt của con người. Những năm trước mắt, doanh nghiệp số là mục tiêu cần đạt được. Hiệp hội các doanh nghiệp KCN TP. Hồ Chí Minh có chương trình “Phát triển Doanh nghiệp số” phối hợp với FPT, Intel … và cả Cục hỗ trợ Doanh nghiệp số của Bộ Kế hoạch và Đầu tư. Phát động và vận động doanh nghiệp chuyển đổi số là một quá trình nhiều khó khăn, bao gồm cả vấn đề tài chính của doanh nghiệp. Nhưng khó khăn lớn nhất là tiếp cận doanh nghiệp vẫn là 2 vấn đề hàng đầu trong chuyển đổi số.

Ông cũng cho rằng, chuyển đổi tư duy của người chủ và các CEO của doanh nghiệp bao gồm: Chuyển đổi “Văn hoá doanh nghiệp” là phải “đào tạo lại” từ giám đốc đến công nhân viên dù rằng doanh nghiệp ứng dụng công nghệ số từng phần hay toàn phần, từng công đoạn sản xuất, kinh doanh, tài chính, tiếp thì, kho vận…hay toàn bộ hoạt động. Đó là chưa kể chuyển đổi số doanh nghiệp sẽ làm tăng doanh thu, lợi nhuận nhưng lại phải giảm nhân sự, một số công nhân phải mất việc. Cùng với đó là nâng cao chất lượng lao động phải kết hợp “Nhà trường” và “Nhà máy”.

Ông nhấn mạnh, cần nâng cao chất lượng lao động theo đà phát triển công nghệ 4.0. Rõ ràng qua 25 năm xây dựng và phát triển, các nhà máy, xí nghiệp KCX-KCN phải nhanh chóng đổi mới công nghệ, ứng dụng 4.0 và nâng cao chất lượng lao động.

Mạng lưới giáo dục nghề nghiệp có hơn 1.000 cơ sở, trong đó có trên 500 cơ sở giáo dục nghề nghiệp thuộc doanh nghiệp, chủ yếu doanh nghiệp nhà nước. Hình thức hợp tác có nhiều, nhưng tính bền vững không có nhiều, đưa học sinh, sinh viên đến doanh nghiệp thực tập là chủ yếu.

Từ thực tế làm việc, ông Kao Kuo-hua - đại diện công ty TNHH Hoàng Châu, cũng là Tổng Hội trưởng Hiệp hội thương mại Đài Loan tại Việt Nam đưa 3 đề xuất: Thứ nhất, tăng cường hợp tác giữa trường học và doanh nghiệp; Thứ hai, tăng cường đào tạo ngoại ngữ cho đội ngũ quản lý; Thứ ba, điều chỉnh chính sách về chuyên gia nước ngoài. Ông cho rằng, chuyên gia nước ngoài ngoại trừ việc đáp ứng ngay được nhu cầu của nhà doanh nghiệp ra, còn có thể giúp ích cho việc đào tạo nguồn lao động tại địa phương, do đó việc tạo ra môi trường thân thiện cho các chuyên gia nước ngoài, sẽ rất cần thiết đối với việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực tại Việt Nam.

Về vấn đề đào tạo cho nguồn nhân lực, ông Phạm Hồng Điệp đề nghị chính sách của nhà nước và các quy định của Bộ chuyên ngành thì cần cải cách và cần mở hơn trong đào tạo của các trường.

Còn về vấn đề đời sống người lao động, theo ông Điệp, các doanh nghiệp đều mong muốn có nguồn lao động chất lượng cao. Để làm được điều đó, thì doanh nghiệp phải trả lương cao và phải thu hút được người lao động ở lại như phải có: xe đưa đón, nhà ở cho người lao động...

Tuy nhiên, nếu doanh nghiệp không tổ chức được văn hóa doanh nghiệp và cơ sở vật chất cho cán bộ nhân viên thì doanh nghiệp đó không thu hút được nguồn lao động. “Ở đây, các nhà đầu tư đều hiểu, người lao động từ doanh nghiệp này sang doanh nghiệp khác là do chênh lệch về văn hóa, đời sống” – ông nhấn mạnh.

Cũng xuất phát từ góc độ chăm lo cho người lao động, bà Đỗ Thị Hướng Dương, Giám đốc Công ty Cổ phần HT Việt Nga cho rằng bên cạnh sự hỗ trợ của các trường nghề, thì doanh nghiệp cũng phải chủ động hơn nữa trong việc giữ chân người lao động.

Theo quan điểm của bà Dương, bên cạnh việc quan tâm đến kỹ năng nền của lao động, người chủ lao động nên quan tâm đến nhiều kỹ năng khác.

“Ngoài kỹ năng nghề, người lao động còn cần được quan tâm đến kỹ năng mềm, đến văn hoá doanh nghiệp, tới lối sống trong doanh nghiệp. Đây là những tảng băng chìm mà các chủ doanh nghiệp cần phải quan tâm bởi tôi được biết nhiều nơi doanh nghiệp trả lương cho người lao động rất cao nhưng họ vẫn bỏ việc vì văn hoá doanh nghiệp đi xuống”, bà Dương nói.

Cũng theo bà Dương việc xây dựng niềm tin, kỹ năng sẽ giúp doanh nghiệp giữ chân được lao động gắn bó với mình.

“Nếu doanh nghiệp không tạo được môi trường tốt, thì mãi chứng kiến cảnh công nhân bỏ đi và rời khỏi doanh nghiệp”, bà Dương cảnh báo./.