Chia sẻ tại Lễ công bố “Báo cáo Mức độ hài lòng của doanh nghiệp trong thực hiện thủ tục hành chính xuất nhập khẩu: Kết quả khảo sát năm 2020" tổ chức ngày 15/7/2021, TS. Vũ Tiến Lộc đánh giá, dù chịu tác động tiêu cực của dịch Covid-19 và sự đứt gãy thương mại toàn cầu từ đầu năm 2020 tới nay, song xuất nhập khẩu vẫn là lĩnh vực có thành quả nổi bật của Việt Nam.

Giúp doanh nghiệp nhân lên những “nỗ lực phi thường”
TS. Vũ Tiến Lộc, Chủ tịch VCCI

Năm 2020, tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam đạt 545,3 tỷ USD, tăng 5,3% so với năm trước. Tính chung 6 tháng đầu năm 2021, tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu hàng hóa đạt 316,73 tỷ USD, tăng 32,2% so với cùng kỳ năm trước. Những con số này cho thấy nỗ lực phi thường của các doanh nghiệp Việt Nam.

Theo Tổng cục Thống kê, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa năm 2020 của Việt Nam đạt 545,3 tỷ USD, tăng 5,3% so với năm trước. Tính chung 6 tháng đầu năm 2021, tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu hàng hóa đạt 316,73 tỷ USD, tăng 32,2% so với cùng kỳ năm trước. “Những con số này cho thấy nỗ lực phi thường của các doanh nghiệp Việt Nam trong bối cảnh đang gặp rất nhiều khó khăn trong dịch bệnh. Đồng thời, kết quả này cũng phản ánh những cố gắng to lớn của Tổng cục Hải quan, Bộ Tài chính và các bộ, ngành trong công tác cải cách thủ tục hành chính và tạo thuận lợi cho hoạt động xuất, nhập khẩu của doanh nghiệp”, ông nói.

Báo cáo “lắng nghe doanh nghiệp” được thực hiện theo sự hợp tác giữa VCCI và Tổng cục Hải quan (Bộ Tài chính), với sự hỗ trợ của Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (USAID), nhằm nắm bắt kịp thời các khó khăn, vướng mắc của các doanh nghiệp trong hoạt động xuất, nhập khẩu, từ đó kiến nghị tới các bộ, ngành sửa đổi các quy định pháp luật, nâng cao hiệu quả thực thi, góp phần tạo thuận lợi thương mại cho cộng đồng doanh nghiệp.

3.657 doanh nghiệp nói gì về thủ tục hành chính?

Phản hồi của 3.657 doanh nghiệp cho thấy, gần 80% doanh nghiệp hài lòng với thông tin cung cấp trên Cổng thông tin điện tử của Tổng cục Hải quan. Doanh nghiệp ít hài lòng hơn với các phương thức cung cấp thông tin truyền thống như gọi điện, gửi công văn, tập huấn/đào tạo hay cung cấp thông tin qua ấn phẩm, tờ rơi. Việc cung cấp thông tin và giải thích đơn giản, dễ hiểu sẽ đem lại nhiều lợi ích cho doanh nghiệp.

Khoảng 11% doanh nghiệp cho rằng, thông tin thủ tục hành chính còn chưa dễ hiểu. Đáng chú ý là các doanh nghiệp FDI, hoạt động lâu năm, có giá trị hàng hóa xuất nhập khẩu cao, lại bày tỏ quan ngại về vấn đề này nhiều hơn các nhóm doanh nghiệp khác. Dù vậy, điều đáng ghi nhận là doanh nghiệp nhìn chung đồng tình rằng, so với những năm trước đây, thông tin đã sẵn có, dễ tìm hơn, được cung cấp thống nhất hơn, nhanh hơn và các biểu mẫu dễ khai báo hơn.

Khoảng 38% doanh nghiệp cho biết, họ còn gặp khó khăn, vướng mắc trong quá trình tìm hiểu thông tin thủ tục hành chính xuất nhập khẩu, giảm mạnh so với tỷ lệ 54% của năm 2015.

Mức độ thuận lợi của doanh nghiệp khi tuân thủ các thủ tục hải quan tương đối khác biệt. Hai thủ tục “khai hải quan (nhóm thủ tục thông quan)” và “nộp thuế (nhóm thủ tục quản lý thuế)” được nhiều doanh nghiệp đánh giá là thuận lợi hơn khi tuân thủ. Trong khi đó, “kiểm tra hồ sơ (nhóm thủ tục thông quan)", "hoàn thuế/không thu thuế (nhóm thủ tục quản lý thuế)" và "kiểm tra thực tế hàng hóa (nhóm thủ tục thông quan)" lần lượt là ba nhóm thủ tục doanh nghiệp thường gặp khó khăn nhất.

Tình trạng quy định hoặc chính sách pháp luật thường xuyên thay đổi gây nhiều khó khăn nhất cho doanh nghiệp. Cụ thể, 24,2% doanh nghiệp từng thực hiện thủ tục kiểm tra hồ sơ và 10,3% doanh nghiệp thực hiện thủ tục kiểm tra thực tế hàng hóa cho biết gặp tình trạng này. Vấn đề này được phản ánh nhiều hơn bởi các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực cung cấp dịch vụ logistics hoặc đại lý hải quan.

Cũng như với các thủ tục thông quan, doanh nghiệp tiếp tục phản ánh tình trạng các quy định hay thay đổi là trở ngại khi tuân thủ các quy định về quản lý thuế. 9,8% doanh nghiệp phản ánh vấn đề này với các quy định về nộp thuế và 12,4% doanh nghiệp đề cập tới khi xem xét thủ tục hoàn thuế. Tình trạng “phối hợp chưa đồng bộ giữa cơ quan Hải quan và các cơ quan khác có liên quan” và “công chức Hải quan không hướng dẫn đầy đủ, tận tình” cũng được đề cập nhưng với tỷ lệ doanh nghiệp gặp phải thấp hơn.

Giúp doanh nghiệp nhân lên những “nỗ lực phi thường”
Doanh nghiệp chia sẻ về những khó khăn trong thủ tục hoàn thuế

56% doanh nghiệp từng thực hiện thủ tục xác nhận hàng hoá qua khu vực giám sát qua hệ thống quản lý hải quan tự động trong năm 2020, tăng đáng kể từ con số 43% của năm 2018. Các doanh nghiệp đã thực hiện qua hệ thống tự động (VASSCM) cảm nhận mức độ thuận lợi nhiều hơn hẳn so với phương thức truyền thống. Doanh nghiệp cũng phản ánh một số nhóm vấn đề khó khăn gặp phải khi sử dụng hệ thống VASSCM. Khó khăn lớn nhất đối với các doanh nghiệp là “hệ thống công nghệ thông tin hay báo lỗi” (25,5% doanh nghiệp gặp phải), “sự phối hợp chưa đồng bộ giữa cơ quan Hải quan và các cơ quan khác” (10,8%) và vấn đề “không công khai thông tin, quy trình thực hiện” (5,7%)….

Doanh nghiệp phải chi số tiền ngoài quy định nhiều hơn 10% giá trị lô hàng

Hình thức gây khó khăn cho doanh nghiệp phổ biến nhất khi họ không trả chi phí không chính thức là kéo dài thời gian làm thủ tục. Một số doanh nghiệp cũng lo lắng bị gây khó khăn trong những lần làm thủ tục sau.

Khảo sát năm cũng tìm hiểu mức độ phổ biến của chi phí ngoài quy định trong các hoạt động mà có sự tương tác giữa doanh nghiệp với cơ quan giải quyết TTHC xuất nhập khẩu. So với năm 2018, tỷ lệ doanh nghiệp không trả chi phí ngoài quy định đã tăng nhẹ từ mức 55,6% lên mức 56,1%. Khoảng 22,6% doanh nghiệp thẳng thắn thừa nhận đã từng thực hiện hành vi trả chi phí ngoài quy định và 21,3% doanh nghiệp từ chối cung cấp thông tin.

Về quy mô của khoản chi phí ngoài quy định trong thực hiện thủ tục hành chính xuất nhập khẩu: 73,8% doanh nghiệp cho biết các khoản chi có giá trị chưa tới 0,5% giá trị lô hàng hóa dịch vụ và chỉ 2,3% doanh nghiệp phải chi số tiền ngoài quy định nhiều hơn 10% giá trị lô hàng.

Giúp doanh nghiệp nhân lên những “nỗ lực phi thường”
Khảo sát được thực hiện với 3.756 doanh nghiệp

Có 38,6% người trả lời phản ánh lo ngại doanh nghiệp của mình có thể bị phân biệt đối xử nếu không trả phí ngoài quy định cho cán bộ giải quyết thủ tục hành chính. Hình thức gây khó khăn cho doanh nghiệp phổ biến nhất khi họ không trả chi phí không chính thức là kéo dài thời gian làm thủ tục. Một số doanh nghiệp cũng lo lắng bị gây khó khăn trong những lần làm thủ tục sau, bị yêu cầu giải trình các chứng từ không theo quy định của pháp luật hoặc bị cán bộ tỏ thái độ không văn minh lịch sự khi làm việc.

Cần tạo cơ chế để doanh nghiệp kiến nghị, khiếu nại hành vi sách nhiễu

Doanh nghiệp mong muốn cơ quan Hải quan có các cơ chế giám sát thực hiện kỷ luật, kỷ cương hành chính, minh bạch trong xử lý cán bộ vi phạm, đồng thời có các cơ chế hiệu quả, thực chất để doanh nghiệp kiến nghị và khiếu nại hành vi sách nhiễu, gây phiền hà.

Theo Chủ tịch VCCI Vũ Tiến Lộc, báo cáo đánh giá đã cho thấy cộng đồng doanh nghiệp ghi nhận những cố gắng của các cơ quan nhà nước khi thông tin về chính sách và thủ tục hành chính xuất nhập khẩu dễ tiếp cận hơn. Công tác hỗ trợ, giải đáp của các cơ quan khi doanh nghiệp gặp vướng mắc về tiếp cận thông tin… cũng được thực hiện tốt hơn.

Tuy nhiên, Chủ tịch VCCI cho biết, đối với cơ quan Hải quan, các doanh nghiệp mong muốn việc cung cấp thông tin, hướng dẫn giải đáp thắc mắc cần thực hiện bởi đội ngũ chuyên trách. Doanh nghiệp kỳ vọng các thủ tục có thể thực hiện qua mạng internet một cách hoàn toàn chứ không phải vừa làm trên giấy, vừa làm trên mạng như hiện nay. Cơ quan Hải quan cần có cơ chế kết nối, chia sẻ chung về lịch sử kiểm tra thực tế hàng hóa của doanh nghiệp để tránh kiểm tra trùng lặp. Đặc biệt, “các doanh nghiệp mong muốn cơ quan Hải quan có các cơ chế giám sát thực hiện kỷ luật, kỷ cương hành chính, công vụ và minh bạch trong xử lý cán bộ vi phạm, đồng thời có các cơ chế hiệu quả, thực chất để doanh nghiệp kiến nghị và khiếu nại hành vi sách nhiễu, gây phiền hà”, ông Lộc nói.

Giúp doanh nghiệp nhân lên những “nỗ lực phi thường”

Đối với các cơ quan quản lý và kiểm tra chuyên ngành, doanh nghiệp mong muốn cần tiếp tục cắt giảm thủ tục hành chính và áp dụng triệt để việc tiếp nhận và giải quyết thủ tục trực tuyến. Nhiều doanh nghiệp cũng cho rằng, số lượng hàng hóa phải thanh, kiểm tra chuyên ngành nên tiếp tục giảm xuống và hạn chế tối đa việc kiểm tra trùng lặp. Các cơ quan quản lý, kiểm tra chuyên ngành cần áp dụng đầy đủ, thực chất nguyên tắc quản lý rủi ro để giảm chi phí tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp. Việc tăng cường chia sẻ thông tin giữa các cơ quan quản lý, kiểm tra chuyên ngành với cơ quan Hải quan cũng cần cải thiện, đặc biệt là ở các khía cạnh chia sẻ dữ liệu và phối hợp giải đáp vướng mắc, hướng dẫn doanh nghiệp về quy trình làm thủ tục.

Bản khảo sát tại đây