Cập nhật ngày 01/07/2017 - 10:57:35

           

Để DN tự công bố tiêu chuẩn thực phẩm: Tranh cãi kịch liệt?!

- Đại diện Bộ Y tế lo lắng, nếu doanh nghiệp tự chịu trách nhiệm về công bố của mình, trong khi không cơ quan nào quản lý nào quản lý hết được, thì thực phẩm bẩn, quảng cáo thổi phồng chất lượng chắc chắn sẽ tràn ngập thị trường.

Tại Hội thảo “An toàn thực phẩm từ quy định đến thực tiễn quản lý: Vấn đề vướng mắc và kỳ vọng sửa đổi tại Nghị định sửa đổi Nghị định 38/2012/NĐ-CP” do Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương (CIEM) phối hợp cùng Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) tổ chức vào chiều 30/06, tại Hà Nội, các đại biểu đã thể hiện những quan điểm trái chiều trong việc nên hay không nên để doanh nghiệp tự công bố phù hợp ATTP?

Còn nhiều tranh cãi

Theo ông Nguyễn Hoài Nam, Phó Tổng thư ký VASEP cho rằng, một số quy định tại Nghị định 38 đã lạc hậu, không phù hợp với thông lệ quốc tế. Hiện nay, các mặt hàng thủy sản Việt Nam đã và đang xuất khẩu sang hơn 160 thị trường trên thế giới, nhưng chưa có quốc gia nào yêu cầu làm thủ tục công bố hợp quy hay công bố phù hợp ATTP như quy định tại Nghị định 38.

Quang cảnh hội thảo

Họ chỉ thực hiện công tác quản lý nhà nước dựa trên 2 hoạt động chính: Kiểm tra điều kiện sản xuất và kiểm soát rủi ro theo từng loại sản phẩm, vùng, miền, thời gian cụ thể theo quy định của pháp luật. Xu hướng trong quản lý ATTP của thế giới hiện nay là tập trung hướng đến kiểm soát quá trình là chính. Việc kiểm tra thành phẩm cuối cùng là hoạt động tự giám sát chất lượng của doanh nghiệp, cơ quan quản lý nhà nước chỉ tiến hành thẩm tra, kiểm soát rủi ro, không phải “cào bằng” để kiểm tra tất cả các loại thực phẩm trên tất cả các chỉ tiêu, không tính đến kiểm soát rủi ro như việc cấp giấy xác nhận phù hợp quy định ATTP ở Việt Nam hiện nay.

Ông Nam nhấn mạnh, việc thực hiện công bố hợp quy là không cần thiết đối với với các sản phẩm đã qua chế biến bao gói sẵn đối với tất cả những nước mà hiện tại Việt Nam đã ký kết FTA hoặc đã có những sự công nhận các giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật hoặc chứng thư ATTP. Đặc biệt, đối với các hàng hóa từ các nước có mức độ ATTP cao như EU, Mỹ, Úc, New Zealand, Canada và Nhật Bản… Thủ tục này đã không còn phù hợp với thông lệ quốc tế.

Trong khi đó, ở Việt Nam, Nghị định 38 yêu cầu doanh nghiệp phải gửi mẫu đi kiểm nghiệm định kỳ tới cơ quan nhà nước có thẩm quyền 2 lần/năm, đối với cơ sở có chứng chỉ về hệ thống quản lý chất lượng tiên tiến (GMP, HACCP, ISO 22000) là 1 lần/năm, kể cả các mặt hàng nhập khẩu đã được kiểm tra nhà nước khi nhập khẩu. Quy định này gây tốn kém cho doanh nghiệp nhưng không thay thế được hậu kiểm và không đảm bảo tính khách quan.

Điểm mấu chốt là yêu cầu này trái với Luật Quy chuẩn và Tiêu chuẩn Kỹ thuật, trái với thông lệ quốc tế. Không có nước nào yêu cầu doanh nghiệp tự gửi mẫu định kỳ, mà chỉ có yêu cầu các doanh nghiệp tự xây dựng hệ thống kiểm soát chất lượng, khuyến khích áp dụng các hệ thống quản lý chất lượng tiên tiến.

Bổ sung quan điểm này, TS. Nguyễn Đình Cung, Viện trưởng CIEM cho rằng: Thực hiện thi hành Nghị định 38 nổi lên 2 vấn đề vướng mắc đối với cộng đồng doanh nghiệp, một là thủ tục hành chính “Chứng nhận phù hợp với quy định an toàn thực phẩm” và thứ 2 là thủ tục hành chính liên quan đến “Chứng nhận phù hợp quy chuẩn”.

"Với hai vướng mắc này, cộng đồng doanh nghiệp đã nhiều lần, nhiều nơi, nhiều năm kêu ca nhưng chưa được giải quyết. Về thủ tục Chứng nhận phù hợp với quy định an toàn thực phẩm, theo tôi không phù hợp với Luật Vệ sinh an toàn thực phẩm cũng như Luật về tiêu chuẩn, quy chuẩn chất lượng, ông Cung cho biết.

Đồng thời, cách quản lý như vậy cũng không phù hợp với thông lệ quốc tế, trong thủ tục hành chính thì hồ sơ quá nhiều, điều kiện không rõ ràng thậm chí rất tuỳ tiện, trình tự thủ tục quá nhiều. Cách thức quản lý như vậy vừa trái luật, vừa không hiệu lực và gây phiền hà, tốn kém rất nhiều cho doanh nghiệp.

Theo báo cáo của Chính phủ với Quốc hội về “Việc thực hiện chính sách, pháp luật về an toàn thực phẩm giai đoạn 2011-2016”, trong 5 năm cả nước phát hiện 678.755 cơ sở vi phạm về ATTP (gần 140.000 cơ sở vi phạm mỗi năm), phạt tiền gần 134 tỷ đồng. Riêng trong 01 năm thực hiện Chỉ thị số 13/CT-TTg từ tháng 05/2016-6/2017, Bộ Y tế thanh tra, kiểm tra 289 cơ sở, xử phạt vi phạm hành chính: 148 cơ sở, với số tiền phạt hơn 12 tỷ  đồng, chuyển cơ quan điều tra 04 trường hợp...

Đồng quan điểm, ông Đậu Anh Tuấn, Trưởng ban Pháp chế Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam cho rằng, việc quản lý bằng thủ tục kể trên có những hạn chế vô cùng lớn. Điều này không chỉ gây mất thời gian, khó khăn cho doanh nghiệp, tăng chi phí mà người chịu thiệt không ai khác sẽ là người tiêu dùng.

Do vậy, quản lý theo kiểu này không có tác dụng đảm bảo chất lượng ATTP bởi mọi thủ tục chỉ là trên giấy tờ chứ thanh tra của Cục cũng không đến tận nơi sản xuất.

Trái ngược với các quan điểm trên, theo ông Trần Văn Châu, Trưởng phòng Công tác Thanh tra, Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) khẳng định, quản lý ATTP theo Nghị định 38/2012 là phù hợp với các quy định, điều kiện để phát triển ngành thực phẩm của Việt Nam. Việc sửa quy định về an toàn thực phẩm bằng bãi bỏ quy định là điều cần cân nhắc và hết sức cẩn trọng. Vì đề xuất cho doanh nghiệp tự công bố tiêu chuẩn thực phẩm và chuyển sang "hậu kiểm" (nghĩa là doanh nghiệp sau khi sản xuất thực phẩm sẽ gửi mẫu đi kiểm nghiệm tại các phòng kiểm nghiệm được chỉ định, nếu đạt chất lượng thì sẽ tự xác nhận sản phẩm phù hợp tiêu chuẩn chất lượng) theo đề xuất của các doanh nghiệp là điều bất khả thi.

Không thể… “thả gà” ra đuổi

Thực tế, từ khi có Nghị định 38/2012 của Chính phủ đến nay, việc thực hiện Nghị định này đã đem lại hiệu quả rõ rệt được Chính phủ, Quốc hội và cả các tổ chức quốc tế ghi nhận. Số vụ vi phạm về thực phẩm được phát hiện, xử lý nhiều hơn, ngành hàng thực phẩm có bước phát triển vượt bậc hơn, thực phẩm Việt Nam được thị trường các nước tiên tiến trên thế giới chấp nhận nhiều hơn.

Theo ông Châu, Luật tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật cũng như Luật chất lượng hàng hóa đều nêu rõ, với nhóm ngành hàng ảnh hưởng tới an toàn sức khỏe con người thì bắt buộc phải công bố hợp quy, trường hợp nếu chưa có quy chuẩn để công bố hợp quy thì công bố phù hợp ATTP, đăng ký công bố hợp quy với cơ quan có thẩm quyền.

Theo đại diện của Bộ Y tế việc bãi bỏ công bố và chuyển sang phương án "hậu kiểm" là điều không khả thi

Do vậy, nếu cho doanh nghiệp tự công bố tiêu chuẩn chất lượng sản phẩm, muốn công bố thế nào cũng được mà không có cơ quan quản lý thẩm định là sai luật. Hơn nữa, nếu doanh nghiệp tự chịu trách nhiệm về công bố của mình, trong khi không cơ quan nào quản lý nào quản lý hết được, thì thực phẩm bẩn, quảng cáo thổi phồng chất lượng chắc chắn sẽ tràn ngập thị trường.

Theo ông Trần Văn Châu, đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính để tạo thuận lợi cho doanh nghiệp là đúng, nhưng với ngành hàng thực phẩm liên quan trực tiếp tới an toàn, sức khỏe của người dân thì việc bảo vệ sức khỏe cho cộng đồng phải là mục tiêu cao nhất. Theo đó, việc tăng cường quản lý, siết chặt quản lý ATTP trong bối cảnh hiện nay là nhu cầu tất yếu được đặt ra.

Bàn về ý kiến của doanh nghiệp muốn chuyển từ "tiền kiểm" ATTP sang "hậu kiểm", ông Châu cho biết, việc "tiền kiểm" và công bố hoàn toàn khác nhau.

Bởi, công bố hợp quy hay phù hợp ATTP là một bước bắt buộc để đánh giá một sản phẩm có phù hợp các quy chuẩn, quy định về ATTP hay không, từ đó đánh giá chỉ tiêu chất lượng, chỉ tiêu an toàn của thực phẩm. Trong khi đó, "tiền kiểm" có nghĩa là khi một sản phẩm vừa mới được sản xuất ra thì cơ quan ATTP phải kiểm soát ngay lập tức về chất lượng của sản phẩm đó, do vậy 2 khái niệm này không giống nhau.

Còn về tính khả thi của phương án "hậu kiểm" như đại diện của một số doanh nghiệp kinh doanh và sản xuất thực phẩm đề xuất thì điều này là điều khó.

Ổng dẫn chứng, vừa rồi, Quốc hội đã giám sát và thông qua các bộ và 63 tỉnh thành phố cho thấy, tỷ lệ "hậu kiểm" chỉ đạt 40%. Có nhiều doanh nghiệp 5 năm không có đơn vị nào kiểm tra, bởi mặt bằng chung của các doanh nghiệp nước ta rất khác nhau", ông Châu chia sẻ. Do vậy, việc bãi bỏ công bố và chuyển sang phương án "hậu kiểm" là điều không thể./.

Hà Giang
Tin xem nhiều
* Ý kiến bạn đọc
* Tin đáng chú ý
* Các tin liên quan