Cập nhật ngày 28/12/2020 - 11:04:58

           

Dấu ấn cải cách thể chế của Bộ Kế hoạch và Đầu tư

Trong mục tiêu đưa Việt Nam trở thành nền kinh tế phát triển, hiện đại vào năm 2045, ngành Kế hoạch và Đầu tư tiếp tục mang trên vai trách nhiệm hoàn thiện thể chế, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Diễn đàn doanh nghiệp thường niên là một trong những sự kiện kinh tế quan trọng được Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Ngân hàng Thế giới và Tổ chức Tài chính quốc tế tổ chức

Sứ mệnh xây dựng thể chế, tiên phong đổi mới

Ngày 31/12/1945, Ủy ban Nghiên cứu kế hoạch kiến thiết (Cơ quan tiền thân của Bộ Kế hoạch và Đầu tư) được thành lập với nhiệm vụ nghiên cứu, soạn thảo và trình Chính phủ một kế hoạch kiến thiết quốc gia về các ngành kinh tế, tài chính, xã hội và văn hóa. Trong suốt quá trình phát triển, dù mang những tên gọi khác nhau, (Ban Kinh tế Chính phủ vào năm 1950, Ủy ban Kế hoạch Quốc gia năm 1955, Ủy ban Kế hoạch Nhà nước năm 1961 và Bộ Kế hoạch và Đầu tư từ năm 1995), thì nhiệm vụ trọng tâm của ngành Kế hoạch và Đầu tư vẫn luôn là nghiên cứu, xây dựng và hoàn thiện thể chế, pháp luật trong lĩnh vực kế hoạch và đầu tư.

Đặc biệt, khi công cuộc Đổi mới được Đảng khởi xướng thực hiện vào năm 1986, nhiệm vụ xây dựng, hoàn thiện thể chế của ngành Kế hoạch và Đầu tư được gắn với yêu cầu thúc đẩy cải cách, đổi mới mô hình tăng trưởng, chuyển đổi từ nền kinh tế kế hoạch hóa, tập trung, bao cấp sang nền kinh tế thị trường hiện đại, hội nhập.

Trong giai đoạn ấy, Bộ Kế hoạch và Đầu tư ghi dấu ấn tiên phong đổi mới, thể hiện rõ nét trong việc xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật về đầu tư nước ngoài, đầu tư trong nước, thành lập doanh nghiệp... Đặc biệt, kể từ năm 2014 đến nay, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực kế hoạch và đầu tư được tiếp tục làm mới, tạo bước đột phá về cải cách thể chế, nâng cao năng lực cạnh tranh của môi trường đầu tư, kinh doanh, phù hợp với yêu cầu xây dựng thể chế kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế.

Dấu ấn cải cách thể chế, nâng cao năng lực cạnh tranh của môi trường đầu tư, kinh doanh

Trong lĩnh vực quy hoạch

Luật Quy hoạch được Quốc hội thông qua năm 2017 là cơ sở pháp lý để thực hiện thống nhất, đồng bộ các loại quy hoạch phát triển trên phạm vi cả nước, nâng cao chất lượng và nội dung của quy hoạch, tránh chồng chéo, lãng phí và dàn trải trong sử dụng các nguồn tài nguyên và nguồn lực cho đầu tư phát triển kinh tế - xã hội.

Điểm mới của Luật là xác lập quy hoạch tổng thể quốc gia trong hệ thống quy hoạch, thực hiện quy hoạch tích hợp và đổi mới nội dung và phương pháp lập quy hoạch để quy hoạch thực sự là động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững, gắn với cải cách thủ tục hành chính trong đầu tư, kinh doanh; tăng cường liên kết vùng, đồng thời góp phần thúc đẩy công tác quy hoạch các vùng, địa phương theo hướng chặt chẽ và hiệu quả hơn.

Việc loại bỏ các quy hoạch sản phẩm trái với quy luật của kinh tế thị trường là bước đột phá về thủ tục hành chính trong đầu tư, sản xuất kinh doanh; khắc phục được tình trạng “xin-cho” các dự án trong quy hoạch.

Trong lĩnh vực đầu tư công

Luật Đầu tư công đã góp phần thể chế hóa nguyên tắc sử dụng hiệu quả, công bằng, công khai, minh bạch các nguồn tài chính công theo quy định của Hiến pháp năm 2013.

Luật đã góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật về đầu tư công phù hợp với chủ trương tái cấu trúc nền kinh tế và tái cơ cấu đầu tư mà trọng tâm là đầu tư công; tạo cơ sở pháp lý để thực hiện thống nhất, đồng bộ và nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác quản lý và sử dụng vốn đầu tư công, chuyển từ kế hoạch đầu tư hằng năm sang kế hoạch đầu tư trung hạn; khắc phục tình trạng đầu tư dàn trải, phân tán, nâng cao hiệu quả đầu tư công, chống thất thoát, lãng phí, bảo đảm tính công khai, minh bạch trong tất cả các giai đoạn của hoạt động đầu tư.

Sau gần 6 năm triển khai thi hành, ngày 13/6/2019, Quốc hội thông qua Luật Đầu tư công số 39/2019/QH14 (thay thế Luật Đầu tư công số 49/2014/QH13) nhằm tiếp tục tháo gỡ khó khăn, vướng mắc về trình tự, thủ tục phát sinh trong quá trình lập và thực hiện kế hoạch, quyết định chủ trương đầu tư; đẩy mạnh phân cấp, tăng cường trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân, nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác quản lý, sử dụng vốn đầu tư công; đồng thời tăng cường theo dõi, giám sát, thanh tra, kiểm tra các hoạt động đầu tư công theo hướng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý đầu tư công.

Trong lĩnh vực đầu tư – kinh doanh

Luật Đầu tư số 67/2014/QH13 và Luật Doanh nghiệp số 68/2014/QH13 đã có bước đột phá mới về cải cách thể chế, nâng cao năng lực cạnh tranh của môi trường kinh doanh, phù hợp với yêu cầu hội nhập quốc tế, đảm bảo thực hiện nguyên tắc Hiến định về quyền tự do kinh doanh của người dân và doanh nghiệp.

Với việc ban hành 2 đạo luật quan trọng này, lần đầu tiên “Danh mục ngành, nghề cấm đầu tư kinh doanh và đầu tư kinh doanh có điều kiện” được hệ thống hóa, tập hợp, công bố công khai theo cách tiếp cận "chọn - bỏ", đồng thời được rà soát, hoàn thiện phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội cũng như yêu cầu quản lý nhà nước trong từng thời kỳ.

Nhằm tiếp tục thực hiện nhất quán những cải cách quan trọng đó, ngày 17/6/2020, Quốc hội thông qua Luật Đầu tư số 61/2020/QH14 (thay thế Luật Đầu tư số 67/2014/QH13). Luật này được ban hành với mục tiêu cơ bản là nâng cao chất lượng, hiệu quả thu hút đầu tư phù hợp với quy hoạch, định hướng phát triển ngành, lĩnh vực, địa bàn, trên cơ sở bảo đảm an ninh, quốc phòng, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

Luật đã hoàn thiện “Danh mục ngành, nghề, địa bàn ưu đãi đầu tư” nhằm bảo đảm thu hút đầu tư có chọn lọc, chất lượng; áp dụng ưu đãi đặc biệt theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ để tạo cơ chế, chính sách đủ sức hấp dẫn, kịp thời thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài đang dịch chuyển nhanh chóng trong bối cảnh hiện nay. Cùng với đó, quy định áp dụng danh mục ngành, nghề tiếp cận thị trường của nhà đầu tư nước ngoài theo cách tiếp cận "chọn - bỏ" sẽ giúp nâng cao tính minh bạch, khả thi trong việc thực hiện cam kết về mở cửa thị trường của Việt Nam theo các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới.

Luật đã mở rộng quyền tự chủ của nhà đầu tư trong quá trình thực hiện dự án đầu tư (như quyền chia, tách, sáp nhập, chuyển nhượng, điều chỉnh dự án...); đồng thời hoàn thiện các công cụ cần thiết nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về đầu tư, bảo đảm an ninh, quốc phòng. Luật cũng góp phần hạn chế tình trạng chuyển giá, trốn thuế và xử lý các trường hợp đầu tư chui, đầu tư núp bóng...

Bên cạnh đó, trong tháng 6/2020, Quốc hội đã thông qua Luật Doanh nghiệp số 59/2020/QH14 (thay thế Luật Doanh nghiệp số 68/2014/QH13). Luật này được ban hành với mục tiêu hoàn thiện khung khổ pháp lý về tổ chức quản trị doanh nghiệp đạt chuẩn mực của thông lệ tốt và phổ biến ở khu vực và quốc tế; thúc đẩy phát triển doanh nghiệp, thu hút vốn, nguồn lực vào sản xuất kinh doanh; góp phần nâng cao chất lượng môi trường kinh doanh theo mục tiêu mà Chính phủ đã đặt ra là thuộc nhóm các nước ASEAN 4.

Luật đã cắt giảm thủ tục hành chính và tạo thuận lợi hơn cho hoạt động đăng ký doanh nghiệp, gia nhập thị trường của người dân và doanh nghiệp; bãi bỏ thủ tục thông báo mẫu dấu, đồng thời quy định sử dụng dấu "số" thay cho dấu "truyền thống”; thiết lập cơ chế đăng ký doanh nghiệp qua mạng thông tin điện tử với bộ hồ sơ điện tử mà không yêu cầu doanh nghiệp phải nộp thêm bộ hồ sơ giấy.

Luật cũng tạo điều kiện thuận lợi để cổ đông bảo vệ lợi ích hợp pháp của mình; hạn chế người quản lý hoặc cổ đông lớn lạm dụng địa vị, quyền hạn gây thiệt hại cho công ty và cổ đông nhỏ.

Trong lĩnh vực phát triển doanh nghiệp

Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa số 04/2017/QH14 được Quốc hội ban hành nhằm tiếp tục thể chế hóa quy định của Hiến pháp năm 2013 về vai trò quan trọng của doanh nhân và doanh nghiệp trong sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội, tạo cơ sở pháp lý và điều kiện thuận lợi để khuyến khích doanh nhân, doanh nghiệp và cá nhân, tổ chức khác tham gia hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh.

Việc ban hành Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa là một bước tiến quan trọng trong tiến trình xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật về doanh nghiệp. Sau gần 30 năm đổi mới và 15 năm thực hiện công tác hỗ trợ doanh nghiệp, Việt Nam đã xây dựng được một khung pháp luật có hiệu lực cao, áp dụng thống nhất cho doanh nghiệp nhỏ và vừa thuộc mọi thành phần kinh tế.

Luật quy định biện pháp hỗ trợ toàn diện thông qua việc thiết lập đồng bộ các chính sách, chương trình hỗ trợ có chọn lọc, phù hợp với mục tiêu và định hướng phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, lợi thế của từng địa phương và nguồn lực của quốc gia nhằm tăng số lượng và nâng cao chất lượng hoạt động của doanh nghiệp.

Trong lĩnh vực đổi mới doanh nghiệp nhà nước

Triển khai Luật Doanh nghiệp số 68/2014/QH13 và thể chế hóa chính sách của Đảng về đổi mới, sắp xếp doanh nghiệp nhà nước, Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã trình Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ ban hành nhiều văn bản quy định về quản trị doanh nghiệp, thực hiện quyền đại diện chủ sở hữu, tổ chức lại và công khai thông tin đối với doanh nghiệp nhà nước.

Các văn bản trên đã tạo cơ sở pháp lý đồng bộ để quản lý chặt chẽ, công khai, minh bạch, tránh thất thoát, lãng phí nguồn vốn nhà nước đầu tư vào sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp nhà nước, phù hợp với chuẩn mực và thông lệ quốc tế. Cùng với đó, tinh thần của luật thể hiện quyết tâm của Chính phủ trong việc đẩy mạnh hơn nữa công tác sắp xếp khối doanh nghiệp này theo hướng tiếp tục giảm số ngành lĩnh vực Nhà nước cần nắm giữ 100% vốn; tăng diện doanh nghiệp nhà nước phải thực hiện cổ phần hoá, Nhà nước không nắm giữ vốn; giảm tỷ lệ cổ phần Nhà nước nắm giữ...

Trong lĩnh vực phát triển hợp tác xã

Luật Hợp tác xã số 23/2012/QH13 được xây dựng trên cơ sở tiếp thu kinh nghiệm phổ biến của quốc tế, phù hợp với xu hướng phát triển hợp tác xã ở nước ta, tạo hành lang pháp lý cho hợp tác xã hoạt động, phát triển.

Việc triển khai thi hành Luật Hợp tác xã đã tạo điều kiện để khu vực hợp tác xã có bước phát triển cả về số lượng và chất lượng, xuất hiện nhiều loại hình hợp tác xã hoạt động hiệu quả, góp phần xoá đói, giảm nghèo và thực hiện chính sách an sinh xã hội, xây dựng nông thôn mới, nâng cao thu nhập, cải thiện chất lượng cuộc sống của người dân, nhất là các hộ thành viên.

Trong lĩnh vực đầu tư theo phương thức đối tác công - tư (PPP)

Sau một thời gian dài thực hiện chính sách thu hút đầu tư của khu vực tư nhân tham gia phát triển công trình kết cấu hạ tầng và cung cấp các dịch vụ công theo quy định của Chính phủ về đầu tư theo Hợp đồng BOT, BTO, BT, Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã chủ trì soạn thảo, trình Quốc hội thông qua Luật Đầu tư theo hình thức đối tác công tư số 64/2020/QH14.

Việc ban hành Luật trên là nhằm xây dựng khung pháp lý có hiệu lực cao, ổn định để nâng cao hiệu quả thu hút đầu tư theo phương thức PPP; tạo cơ chế, chính sách ưu đãi, bảo đảm đầu tư đủ sức hấp dẫn và giảm thiểu rủi ro cho nhà đầu tư tham gia phát triển kết cấu hạ tầng, cung cấp dịch vụ công.

Trong lĩnh vực thống kê

Luật Thống kê  số 89/2015/QH13 đã tạo khung pháp lý đầy đủ để thực hiện hiệu quả công tác thống kê phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, quản lý nhà nước về thống kê và tạo cơ sở để các tổ chức, cá nhân ngoài nhà nước tham gia các hoạt động thống kê phục vụ nhu cầu hợp pháp, chính đáng của doanh nghiệp, tổ chức và người dân.

Luật đã chuẩn hóa các chỉ tiêu thống kê, bao gồm hệ thống chỉ tiêu thống kê quốc gia và hệ thống chỉ tiêu thống kê cấp tỉnh, huyện, xã; cải tiến chế độ báo cáo thống kê; bổ sung quy định thống kê ngoài nhà nước theo hướng phát huy quyền tự chủ của các tổ chức, cá nhân và bảo đảm trật tự quản lý xã hội.

Góp sức đưa Việt Nam trở thành nền kinh tế phát triển, hiện đại

Sau 75 năm phát triển cùng với đất nước, ngành Kế hoạch và Đầu tư đang bước sang giai đoạn phát triển mới, với khát vọng góp sức đưa Việt Nam trở thành nền kinh tế phát triển, hiện đại vào năm 2045 - nhân kỷ niệm 100 năm lập quốc.

Dự thảo Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 10 năm, giai đoạn 2021-2030 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII tiếp tục khẳng định quan điểm lấy cải cách, nâng cao chất lượng thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đầy đủ, đồng bộ, hiện đại, hội nhập và thực thi pháp luật hiệu lực, hiệu quả là điều kiện tiên quyết để thúc đẩy phát triển đất nước.

Trên cơ sở quan điểm đó, nhiệm vụ trọng tâm trong giai đoạn phát triển mới của đất nước cũng được xác định là tập trung hoàn thiện, nâng cao chất lượng thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, giải quyết tốt hơn quan hệ giữa Nhà nước, thị trường và xã hội.

Thực tế đang đặt lên vai Bộ Kế hoạch và Đầu tư những yêu cầu mới, đòi hỏi trách nhiệm, năng lực và nỗ lực cao hơn trong đổi mới, sáng tạo để góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật, nâng cao chất lượng thể chế, pháp luật, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong thời kỳ mới./.

Trần Hào Hùng-Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Kế hoạch và Đầu tư
Nguồn: Tạp chí số 35, tháng 12/2020
Tin xem nhiều
* Ý kiến bạn đọc
* Tin đáng chú ý
* Các tin liên quan