Đó là kiến nghị được doanh nghiệp nhấn mạnh tại tọa đàm trực tuyến “Duy trì sản xuất trong thời kỳ dịch COVID-19: Vấn đề và giải pháp" do Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức chiều ngày 4/8/2021.

Doanh nghiệp: “Hãy để chúng tôi tự xét nghiệm, tự chịu trách nhiệm”!
Các doanh nghiệp lao đao, thậm chí phải đóng cửa do đại dịch Covid-19

Sự cứng nhắc gây hại lớn cho doanh nghiệp

Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam (Vitas) Vũ Đức Giang cho biết, chuỗi cung ứng dệt may đang đối mặt với nguy cơ đứt gãy do thiếu sự điều hành thống nhất của các địa phương trong sản xuất và lưu thông hàng hóa, nguyên liệu.

Về sản xuất, quy mô của doanh nghiệp may rất lớn nên khó đáp ứng được yêu cầu sản xuất “3 tại chỗ”. Rất ít doanh nghiệp có đủ khả năng lo chỗ ăn, ở, ngủ cho cả nghìn người lao động nên chỉ có thể vận hành “ba sản xuất” cho các bộ phận cần thiết để không mất đơn hàng cho mùa vụ tới.

Doanh nghiệp sợi, dệt thì có thể vận hành theo mô hình này vì số lượng lao động ít hơn.

Bên cạnh đó, việc áp dụng phương châm “3 tại chỗ”, “1 cung đường, 2 địa điểm” gây nhiều khó khăn cho các doanh nghiệp sản xuất. Cụ thể, các doanh nghiệp (chủ yếu là các doanh nghiệp phía Bắc) đang áp dụng phương châm nêu trên gặp nhiều vấn đề phát sinh mới.

Đơn cử, điều kiện ăn ở cho công nhân và người lao động không đảm bảo, thời gian sinh hoạt ngoài giờ làm việc nảy sinh nhiều phức tạp và có thể có hệ lụy về mặt tâm lý, an sinh của người lao động khi họ bị tách khỏi gia đình quá lâu, chi phí xét nghiệm tăng cao, thời gian bắt buộc áp dụng phương châm “3 tại chỗ”, “1 cung đường, 2 địa điểm” có thể kéo dài dẫn đến các bất ổn trong nội bộ doanh nghiệp…

Trong khi đó, khác với các doanh nghiệp phía Bắc, phần lớn các doanh nghiệp phía Nam có số lượng lao động nhập cư từ các địa phương khác rất lớn, do đó không đủ điều kiện áp dụng phương châm nêu trên và buộc phải đóng cửa tạm thời.

Tuy nhiên, hiện nay vẫn chưa có lộ trình cụ thể để các doanh nghiệp từng bước hoạt động trở lại. Điều này một phần vừa gây lãng phí thời gian và chi phí chuẩn bị để tái khởi động các hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, vừa khiến doanh nghiệp không thể lên kế hoạch về sản xuất, nhân sự… để phục hồi sản xuất trong bối cảnh hàng ngàn lao động nhập cư đang rời khỏi thành phố và các khu công nghiệp để về quê hiện nay.

Bà Lý Kim Chi, Chủ tịch Hội Lương thực thực phẩm TP. Hồ Chí Minh cho biết, dịch đã xâm nhập vào một số nhà máy mặc dù nhiều doanh nghiệp đã thực hiện sản xuất “3 tại chỗ” theo đúng yêu cầu từ cơ quan y tế, công nhân “nội bất xuất, ngoại bất nhập”.

Một số doanh nghiệp cho rằng, thực hiện “3 tại chỗ” chỉ là biện pháp tình thế tạm thời và chỉ có thể kéo dài từ 2-3 tuần đối với doanh nghiệp vừa.

Doanh nghiệp quy mô lớn cũng chỉ duy trì "3 tại chỗ" được tối đa 4-5 tuần. Bởi thực hiện "3 tại chỗ", doanh nghiệp phải gồng gánh quá nhiều khoản chi phí, như chi phí xét nghiệm hàng tuần, trang bị điều kiện cho công nhân ăn - ngủ - làm việc tại nhà máy tăng 50-100%, trả thêm lương công nhân ở lại nhà máy tăng 30-50%, trả lương và chi phí hỗ trợ người lao động nghỉ việc, bao bì - vật tư - phụ liệu tăng cao…

Doanh nghiệp cần hỗ trợ thực hiện cách ly diện nguy cơ cao ra khỏi nhà máy, đánh giá nhóm đối tượng đưa vào khu riêng biệt theo từng dây chuyền hoặc phân xưởng... để có thể đảm bảo tiếp tục duy trì sản xuất kinh doanh.

Thiệt hại kinh tế mỗi ngày do giãn cách, cách ly là rất lớn. Nếu các doanh nghiệp bị dừng hoạt động quá lâu, không tránh khỏi làn sóng phá sản doanh nghiệp sẽ xuất hiện tại Việt Nam.

Đặc biệt, với các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI), nếu bị thiệt hại quá nhiều do dừng sản xuất, nhiều doanh nghiệp sẽ buộc phải rút khỏi thị trường. Trường hợp đó sẽ dẫn tới đình đốn ngành công nghiệp sản xuất của Việt Nam, kéo theo đó là giá trị sản xuất công nghiệp và giá trị kinh ngạch xuất khẩu của Việt Nam sẽ sụt giảm đáng kể, từ đó ảnh hưởng nghiêm trọng tới nguồn thu Ngân sách nhà nước. Những vấn đề về thất nghiệp, gánh nặng chi an sinh xã hội của Nhà nước sẽ gia tăng đáng kể.

Khảo sát do VCCI phối hợp với WB công bố ngày 12/3/2021 cho thấy mức độ khó khăn là chưa từng thấy mà cộng đồng doanh nghiệp đang gặp phải do tác động của dịch Covid-19. 87,2% doanh nghiệp cho biết, chịu ảnh hưởng ở mức “phần lớn” hoặc “hoàn toàn tiêu cực”. Bên cạnh các ngành gần như tê liệt như du lịch, lưu trú, nhà hàng... một số ngành có tỷ lệ chịu tác động tiêu cực cao bởi dịch là may mặc (97%), thông tin truyền thông (96%) và sản xuất thiết bị điện (94%)...

Bà Nguyễn Thị Thu Sắc, Phó Chủ tịch Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thuỷ sản Việt Nam (VASEP) chia sẻ, tại doanh nghiệp của bà, nhiều công nhân hoảng loạn khi phát hiện có F0. "Họ hoảng sợ chạy ra ngoài đường. Vì thế, cần làm thế nào để người lao động họ an tâm, yên tâm sản xuất", bà nói.

Doanh nghiệp cần một quy trình chuẩn để lựa chọn mô hình sản xuất phù hợp

Ông Nguyễn Hải Minh, Phó Chủ tịch EuroCham cho rằng, doanh nghiệp nước ngoài chia sẻ rất nhiều khó khăn. Nỗi lo đứt gẫy chuỗi cung ứng cả trong nước và quốc tế thường trực, nên cần hướng dẫn rõ ràng, cụ thể từ Chính phủ, tránh tình trạng mỗi tỉnh áp dụng một kiểu hiện nay, đặc biệt là quy định về hàng thiết yếu.

"Cộng đồng doanh nghiệp nước ngoài hoang mang, không biết điều gì đang xảy ra. Để tránh đứt gãy chuỗi cung ứng không nên phân biệt thiết yếu hay không thiết yếu, mà nên hiểu là sản xuất nói chung. Cần có ngay hướng dẫn, nếu nhà máy có F0 thì cần làm gì, đặc biệt là nhà máy tổ chức 3 tại chỗ", ông Minh nêu.

Bộ Y tế có hướng dẫn xử lý kịp thời đối với các doanh nghiệp trong thực hiện "3 tại chỗ" như phát hiện F0, chỉ khoanh vùng và cách ly khu vực có nguy cơ, phun khử khuẩn, xét nghiệm..., hướng dẫn các biện pháp an toàn "chặt trong, chặt ngoài" kiểm soát các nguồn lây nhiễm một cách hiệu quả và phù hợp, nhằm giảm tổn thất cho doanh nghiệp và sinh kế cho công nhân đồng thời đảm bảo an toàn dịch bệnh cho toàn nhà máy.

Bên cạnh đó, cần đơn giản hóa thủ tục hành chính phục vụ công tác lưu thông, vận chuyển hàng hóa. Các địa phương cần tùy theo tình hình trên địa bàn để đơn giản hóa các quy định, thủ tục phòng dịch.

Cụ thể, đơn giản hóa yêu cầu về thời hạn và cách thức xét nghiệm COVID-19 đối với lực lượng tài xế vận tải hàng hóa thiết yếu phục vụ sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng. Xem xét gỡ bỏ quy định về định mức số lượng xe ô tô ra vào địa phương; cho phép sử dụng kết quả test nhanh, test gộp đối với lái xe và người lao động di chuyển liên tỉnh, thay vì chỉ chấp nhận kết quả RT-PCR như nhiều địa phương đang áp dụng.

Đối với các lao động (lái xe, phụ xe liên tỉnh) đã được tiêm vaccine, cần cho phép kéo dài thời hạn giá trị của kết quả xét nghiệm âm tính đối với COVID-19; áp dụng test nhanh, test gộp (không áp dụng phương pháp RT-PCR) để tiết kiệm thời gian và chi phí vận chuyển, lưu thông hàng hóa.

Hãy cho chúng tôi tự quyết định!

Chỉ ra khó khăn của hoạt động vận tải khi có 4 bộ cùng tham gia quản lý, ông Nguyễn Duy Minh, Tổng thư ký Hiệp hội Logistics Việt Nam kiến nghị, cần tháo gỡ yêu cầu xét nghiệm COVID-19 cho lái xe vận tải, khi mà các biện pháp phòng chống dịch COVID-19 đang tác động lớn đến hoạt động vận chuyển hàng hóa, gia tăng chi phí.

"Chúng tôi là người lo lắng nhất cho người lao động, nên hãy cung cấp hoặc bán cho chúng tôi thiết bị xét nghiệm để doanh nghiệp tự xét nghiệm, tự chịu trách nhiệm", ông Minh kiến nghị.

Đứng từ góc độ của các doanh nghiệp logistics, ông Minh cho rằng, nên miễn xét nghiệm lái xe, thay thế bằng nguyên tắc an toàn, giúp các lái xe không tham gia điểm xét nghiệm, vì các điểm này rất đông người, dễ nhiễm, dễ lan ra lái xe, dễ làm đứt gãy chuỗi cung ứng.

“Cần cung cấp các kít test để doanh nghiệp tự xét nghiệm và tự chịu trách nhiệm”, ông Minh kiến nghị.

Doanh nghiệp: “Hãy để chúng tôi tự xét nghiệm, tự chịu trách nhiệm”!
"Hãy cho chúng tôi tự quyết định chủ động cho việc sản xuất, kinh doanh của mình, Chính phủ hãy định hướng và trên cơ sở định hướng đó chúng tôi sẽ đưa ra các giải pháp phù hợp”, bà Lý Kim Chi, Chủ tịch Hội Lương thực thực phẩm TP. Hồ Chí Minh đề nghị.

Sau khi tiến hành tiêm vaccine rộng rãi đối với các đối tượng lái xe, phụ xe vận tải liên tỉnh, cần xem xét nới lỏng và tiến tới bãi bỏ các điều kiện về “hàng hóa, dịch vụ thiết yếu” để thúc đẩy lưu thông, sản xuất và cung ứng hàng hóa trong cả nước.

Để giành lại thế chủ động trước bệnh dịch, đại diện Amcham Hà Nội cho rằng, cần đẩy mạnh tiêm chủng cho người lao động, mở cửa dần dần cho các bên phù hợp với hoàn cảnh thực tế.

"Sau đối tượng tuyến đầu, cần ưu tiên người lao động trong các doanh nghiệp, coi họ là lực lượng tuyến đầu sản xuất, có thể tiêm cuốn chiếu từng khu vực. Tiêm tới đâu cuốn chiếu cho mở cửa hoạt động tới đó, gắn với việc tăng cường năng lực y tế địa phương để chăm sóc y tế cho doanh nghiệp, cũng như cho phép công nhận test nhanh tại chỗ", đại diện Amcham Hà Nội kiến nghị.

Bà Nguyễn Thị Thu Sắc, Phó chủ tịch VASEP đề xuất, hãy để cho doanh nghiệp tự test, tự chịu trách nhiệm, họ chủ động đươc và đồng thời giảm tải cho lực lượng y tế.

“Hãy cho chúng tôi tự quyết định chủ động cho việc sản xuất, kinh doanh của mình, Chính phủ hãy định hướng và trên cơ sở định hướng đó chúng tôi sẽ đưa ra các giải pháp phù hợp”, bà Lý Kim Chi khẩn thiết.

Đồng tình với quan điểm của các doanh nghiệp, TS. Nguyễn Đình Cung, chuyên gia độc lập cho rằng, Chính phủ cần phải để doanh nghiệp hoạt động bình thường, tự chịu trách nhiệm trên cơ sở đảm bảo an toàn phòng dịch.

"Cũng phải để doanh nghiệp tự xét nghiệm và chịu trách nhiệm bởi dịch còn có thể kéo dài. Kiến nghị bỏ tất cả quy định danh mục hàng thiết yếu, vấn đề là đảm bảo an toàn cho tài xế để không truyền bệnh sang người khác, nên cần áp dụng thống nhất về phương pháp xét nghiệm, thời hạn. Hãy để doanh nghiệp có vai trò tự chủ nhiều hơn trong đảm bảo an toàn dịch bệnh cho mình", ông Cung nói.

Ông Phan Đức Hiếu, đại biểu Quốc hội (Thái Bình) cho rằng, không nên áp dụng một cách cứng nhắc, mà nên phát huy sự chủ động của doanh nghiệp. Tăng tính tự chịu trách nhiệm của doanh nghiệp.

Theo ông Hiếu, nên có sự hợp tác chặt chẽ giữa doanh nghiệp và Nhà nước, vừa trấn an tâm lý, vừa đảm bảo rủi ro cho người lao động bằng một quy trình chuẩn, thống nhất trong cách xử lý.

Quan ngại về tâm lý nhiều người lao động hiện nay, ông Phan Đức Hiếu cho rằng, vai trò của Chính phủ làm sao để trấn an doanh nghiệp, trấn an người lao động để họ yên tâm sản xuất. “Nếu để mất niềm tin thì rất khó tạo nên sức mạnh”, ông cảnh báo.

Ông Phan Đức Hiếu đặc biệt nhấn mạnh việc cần bỏ khái niệm hàng hóa thiết yếu. "Đã là hàng hóa thì phải được lưu thông", ông đề nghị. Cách tiếp cận này khác với thực tế hiện nay, tức là cần bỏ khái niệm thiết yếu để thị trường không bị méo thêm vì đại dịch./.