Cập nhật ngày 14/03/2014 - 23:57:39

           

Đại học ngoài công lập: “Gỡ khó, khó gỡ”

- Giải quyết bài toán công bằng, bình đẳng đối với các trường đại học, cao đẳng ngoài công lập không thể là công việc “một sớm, một chiều”.

Chặng đường 20 năm…

Theo đánh giá của Hiệp hội các trường đại học, cao đẳng ngoài công lập Việt Nam tại Hội nghị Hội nghị tổng kết, đánh giá 20 năm phát triển mô hình giáo dục đại học ngoài công lập ngày 14/3, khối các cơ sở giáo dục đại học ngoài công lập phát triển tương đối nhanh, góp phần đẩy mạnh xã hội hoá sự nghiệp giáo dục.

Năm 1994, cả nước mới chỉ có 5 cơ sở đại học ngoài công lập. Đến năm 2013, cả nước đã có 90 trường ngoài công lập (trong đó có 61 trường đại học và 29 trường cao đẳng), chiếm khoảng 22,2% tổng số các trường đại học, cao đẳng trên toàn quốc.

Hiện khối trường này đang đào tạo 1.143 ngành với 522 ngành đào tạo trình độ cao đẳng, 582 ngành trình độ đại học, 36 ngành đào tạo trình độ thạc sỹ và 3 chuyên ngành đào tạo trình độ tiến sỹ.

Cùng với quy mô trường thì số sinh viên của hệ này cũng tăng mạnh. Tỷ lệ tăng sinh viên bình quân hàng năm trong giai đoạn 2.000-2010 là 12,39%, cao hơn tỷ lệ tương ứng của các trường đại học công lập (là 9,05%). Hiện số sinh viên đại học, cao đẳng chính quy của các trường ngoài công lập là trên 314.000 sinh viên, chiếm tỷ lệ 14% số sinh viên của cả nước.

Trong đó, nhiều trường đã khẳng định được chất lượng, tạo được niềm tin trong xã hội như: Đại học FPT, Đại học Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh, Đại học Thăng Long, Đại học Hoa Sen...

Theo thống kê của Hiệp hội, đến nay khoảng trên 30 trường đã có trụ sở riêng, chỉ khoảng 10 trường còn có khó khăn về diện tích xây dựng và cơ sở vật chất, trang thiết bị.

Bên cạnh đó, kết quả khảo sát thực tế của Đoàn giám sát Quốc hội (năm 2010) cũng cho thấy, tuy còn nhiều khó khăn nhưng các trường sau khi được thành lập đều hoạt động đúng mục tiêu, tôn chỉ mục đích, chưa có những sai sót nghiêm trọng; chưa có tình trạng xin đất sau đó chuyển đổi mục đích sử dụng.

Việc thành lập các cơ sở giáo dục đại học ngoài công lập còn huy động được nguồn lực tài chính khá lớn cho giáo dục đại học, nhất là trong bối cảnh nguồn vốn từ ngân sách nhà nước hạn chế.

Tổng số tiền đã huy động được trong 20 năm qua, tạm tính (mới chỉ tính về học phí) đã là gần 30 ngàn tỷ đồng, gấp 6 lần tổng số tiền phát hành trái phiếu giáo dục lần đầu. Có thể xem đấy là khoản tài chính mà các trường đại học và cao đẳng ngoài công lập đã gánh cho ngân sách nhà nước.

Theo ước tính của một số chuyên gia từ năm 2000 đến nay, chỉ với hơn 80 cơ sở giáo dục đại học ngoài công lập nhưng hàng năm đã có thêm trên 300.000 chỗ học mới cho con, em nhân dân lao động, tạo thêm hàng vạn chỗ làm việc cho người lao động. Điều này không chỉ giải tỏa được áp lực căng thẳng đối với các trường công lập, mà còn cung cấp thêm nguồn nhân lực có chất lượng cho đất nước. 

Theo nhận định của Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Bùi Văn Ga tại Hội nghị, việc hình thành và phát triển các cơ sở giáo dục đại học ngoài công lập trong thời gian qua đã góp phần nâng cao năng lực giáo dục đại học, đáp ứng tốt hơn nhu cầu học tập của xã hội và và đóng vai trò ngày càng quan trọng trong giáo dục đại học ở Việt Nam.
Các trường đã huy động được nguồn lực to lớn của xã hội để hiện thực hóa chủ trương xã hội hóa giáo dục của Đảng và Nhà nước. Sự ra đời của các trường ngoài công lập cũng đã có tác động mạnh mẽ đến hệ thống các trường công lập trong việc nâng cao chất lượng đào tạo.
Tuy nhiên, cũng phải nhìn nhận khách quan và thẳng thắn rằng, nhiều trường ngoài công lập vẫn còn những hạn chế.

Quy mô, số lượng tăng nhanh nhưng điều kiện đảm bảo chất lượng chưa tương xứng, cơ sở vật chất thiếu, đội ngũ quản lý chưa chuyên nghiệp, vi phạm quy chế trong tuyển sinh, chất lượng đào tạo không đảm bảo. Những mâu thuẫn trong nội bộ một số trường như: Đại học Hùng Vương, Đại học Phan Chu Trinh... đã làm ảnh hưởng đến môi trường sư phạm cũng như uy tín của các trường.

Thống kê của Bộ Giáo dục và Đào tạo cho thấy hiện còn 15 trường đại học, cao đẳng ngoài công lập chưa tiến hành xây dựng trường tại địa điểm đã đăng ký. Một số trường có đất nhưng vốn đầu tư xây dựng và mua sắm thiết bị hạn chế nên dạy học cầm chừng như: Đại học Tài chính và Ngân hàng Hà Nội, Đại học Công nghệ và quản lý hữu nghị...

Những điều trên đã làm mất niềm tin của xã hội vào chất lượng đào tạo của các trường ngoài công lập, khiến thí sinh không đăng ký vào học còn nhà tuyển dụng từ chối tiếp nhận sinh viên. Điều này đã khiến cho quy mô đào tạo của nhiều trường ngày càng "teo tóp," có trường thậm chí chỉ có vài sinh viên đăng ký học và không mở nổi lớp, lâm vào tình trạng “sống thoi thóp,” nhất là trong những năm gần đây.

Và, câu chuyện “con đẻ - con nuôi” của ngành giáo dục

Đa số ý kiến của đại diện trường ngoài công lập cho biết, bất cập lớn nhất hiện nay dẫn tới thực trạng “bi đát” trên là do là sự phân biệt đối xử giữa sinh viên công lập và ngoài công lập về mặt đãi ngộ của Nhà nước.

Hiệu trưởng Đại học dân lập Hải Phòng Trần Hữu Nghị cho rằng, có sự bất công giữa trường công và trường tư. “Cùng là công dân nhưng học sinh trường công được Nhà nước đầu tư cấp bù kinh phí đào tạo, chỉ phải đóng học phí thấp, còn học sinh trường tư không chỉ phải đóng đủ kinh phí với học phí cao mà còn phải đóng thuế cho Nhà nước thông qua khoản thuế thu từ trường,” ông Nghị phân trần.

Hay hiện nay, rất nhiều cơ quan ban, ngành và nhiều địa phương đã không tuyển dụng công chức, viên chức là sinh viên tốt nghiệp từ các trường đại học ngoài công lập.

Bên cạnh đó, việc ban hành các văn bản còn chậm, thiếu tính kế thừa, chưa đồng bộ; một số nội dung bất nhất; một số quy định thiếu cụ thể, kém khả thi, chưa đi vào cuộc sống, thậm chí gây khó khăn, trở ngại cho hoạt động của các trường ngoài công lập.

Vấn đề lớn nhất còn tồn tại ở cả Luật Giáo dục, Luật Giáo dục Đại học và nhiều văn bản quy phạm pháp luật là chưa làm rõ cơ chế sở hữu cũng như tính chất "không vì lợi nhuận” của các loại hình trường ngoài công lập. Từ đó dẫn đến hậu quả là cho tới nay vẫn chưa có được các văn bản quy phạm pháp luật hướng dẫn cách thức công nhận các cơ sở giáo dục đại học ngoài công lập không vì lợi nhuận và những chính sách khuyến khích đặc biệt đối với loại trường này.

Ngoài ra, một số quy định cụ thể của Bộ Giáo dục và Đào tạo và nhiều bộ, ngành khác cũng gây khó khăn cho hoạt động của các cơ sở giáo dục đại học ngoài công lập. Ví dụ như việc Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định điểm sàn, trong khi lại cho phép các trường công lập tuyển sinh nhiều lần hoặc tuyển hệ B (đóng học phí cao) cũng làm cho các cơ sở giáo dục đại học ngoài công lập gặp rắc rối trong khâu tuyển sinh, thậm chí không tuyển đủ chỉ tiêu vì cạn kiệt nguồn tuyển.

Cần thực hiện triệt để sự bình đẳng

Theo Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam, để giải quyết bài toán công bằng, bình đẳng đối với các trường đại học, cao đẳng ngoài công lập rất khó, không chỉ một mình Bộ Giáo dục và Đào tạo có thể giải quyết ngay được.

Phó Thủ tướng gợi ý, thay vì tăng chỉ tiêu đào tạo cho các trường đại học, cao đẳng công lập, Bộ Giáo dục và Đào tạo có thể khuyến khích các trường công lập hợp tác với trường ngoài công lập để cùng phát triển.

Về phía Hiệp hội Các trường đại học, cao đẳng ngoài công lập cần tập hợp những đề xuất, kiến nghị của các trường để cùng với Bộ Giáo dục và Đào tạo giải quyết những vấn đề bất cập, vướng mắc.

Bên cạnh đó, Hiệp hội cũng đề xuất một số khuyến cáo đối với các trường đại học, cao đẳng ngoài công lập để có thể phát triển bền vững, như:

Thứ nhất, nội bộ nhà trường cần xử lý vấn đề tài chính với tầm nhìn dài hạn, biết lấy ngắn nuôi dài, xử lý hài hòa mối quan hệ giữa các loại lợi ích, bảo đảm sự đoàn kết thống nhất trong các nhà đầu tư, trước hết là các cổ đông lớn và chính ở đây người ta thường nhấn mạnh tới vai trò của những nhà đầu tư có tâm và có tầm. 

Thứ hai, phải tập xây dựng đội ngũ và môi trường sư phạm. Việc xây dựng đội ngũ đối với cơ sở giáo dục đại học ngoài công lập đòi hỏi công sức và trí tuệ không những của các nhà lãnh đạo và quản lý cấp trường mà cả cấp khoa và bộ môn và phải được thực thi thống nhất và lâu dài. 

Thứ ba, phải chú trọng nâng cao chất lượng đào tạo ngay từ khi bắt đầu hoạt động và từng bước phải được nâng lên ngang tầm quốc gia. Thực tế đây là đòi hỏi rất khó và sự hơn kém giữa các trường chính là ở điểm này. Giải pháp liên quan đến vấn đề đó không chỉ nằm ở bản thân mỗi trường mà còn ở chính sách của nhà nước, đặc biệt là chính sách bảo đảm cho  trường thực hiện tốt quyền tự chủ để qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh cho mỗi trường

 

 

 

Thứ tư, phải từng bước xây dựng uy tín và thương hiệu cho trường một cách bài bản và phù hợp với văn hóa Việt.../.

Lê Vân
* Ý kiến bạn đọc
* Tin đáng chú ý
* Các tin liên quan